Legislacja

O ewentualnych błędach pomiarów radarowych

22 kwietnia 2013

08fa672c685c24609ae9b26254a476649ebd5353

(Fot.: PD@N 462-74jm)

Po raz kolejny posłowie, tym razem poseł Łukasz Krupa interpelują (nr 14216 - tekst poniżej) w sprawie radarowego pomiaru prędkości na drogach w Polsce. Uznając potrzebę dokonywania kontroli ruchu drogowego przy użyciu radarów, poseł ma wątpliwości w sprawie ewentualnych błędów w działaniu urządzeń pomiarowych, pyta także o ewentualne zakłócenia pomiarów metodą kaskadową. Odpowiedział (tekst poniżej) Tadeusz Jarmuziewicz, sekretarz stanu w Ministerstwie Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Obszernie i precyzyjnie wyjaśnił kwestie dotyczące zarówno ręcznych jak i stacjonarnych urządzeń kontrolnopomiarowych.

Interpelacja nr 14216

do ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej

w sprawie radarowego pomiaru prędkości na drogach w Polsce

Nie ulega wątpliwości, że kontrole radarowe są konieczne celem poprawy bezpieczeństwa na drogach. Negatywnych skutków błędów w tych kontrolach nie mogą jednak ponosić uczestnicy ruchu drogowego, którzy stosują się do ograniczeń prędkości, czy ci, którzy łamią je, ale w stopniu mniejszym, niż wskazywałby na to pomiar prędkości. Nierzadko ma miejsce sytuacja, w której kierowcy wyłapywani są spośród dużej grupy samochodów przemieszczających się równocześnie po dwupasmowej drodze. Wątpliwość budzi fakt, skąd kierowca może mieć w takiej sytuacji pewność, że pomiar wskazany mu na radarze dotyczy jego pojazdu. Pojazdy poruszające się w kolumnie mają zbliżoną do siebie prędkość, najczęściej niewiele się od siebie różniącą. Precyzyjne namierzenie i wybranie konkretnego poruszającego się pojazdu nawet za pomocą lasera wydaje się zadaniem, które mogłoby sprawić trudność specjalnie wyszkolonym snajperom.

Równie istotny, zgodnie z informacją od producentów, jest kąt, pod jakim ustawiony jest radar w chwili wykonania pomiaru. Policjanci lub inne służby dokonujące pomiarów, zwykle starając się ukryć swoją obecność, stoją często w odległości blisko 10 m od krawędzi drogi, mierząc prędkość radarem przywiązanym do radiowozu kablem zasilającym. Nierzadko również kierowca zatrzymywany jest zaraz po opuszczeniu zakrętu, czyli w sytuacji, w której policjanci mogli wychwycić jego obecność wyłącznie za pomocą radaru. Wydaje się, że aby policjant zmierzył ze 100-procentową pewnością prędkość kierowcy, powinien stanąć dokładnie na środku pasa ruchu, co oczywiście nie zawsze jest możliwe.

Problematyczne wydaje się również mierzenie prędkości na krótkim odcinku przez więcej niż jedno urządzenie rejestrujące. Popularne w ostatnimi czasie staje się kontrolowanie kierowców za pomocą fotoradarów kaskadowych. Nie trzeba być jednak fizykiem, aby wiedzieć, że umieszczone na jednym odcinku drogi urządzenia radarowe działające w tym samym paśmie mogą się wzajemnie zakłócać. Jaka jest tutaj pewność kierowców, że w ich przypadku nie miała miejsca taka sytuacja?

Przedstawiając zwięźle wątpliwości wielu kierowców, uprzejmie proszę o odpowiedź na pytania:

1.Skąd zatrzymywany kierowca ma mieć pewność, że pokazany mu przy zatrzymaniu pomiar dotyczy właśnie jego pojazdu, a nie innego, jadącego po tej samej drodze?

2.Jaka jest możliwość błędnego wyniku pomiaru w przypadku wykonania pomiaru pod kątem innym niż 0 stopni i w jaki sposób może w takiej sytuacji bronić się kierowca?

3.Skąd pewność, że w przypadku wykonywania pomiarów metodą kaskadową nie występują zakłócenia między urządzeniami wpływające na ich wynik?

Poseł Łukasz Krupa

Warszawa, dnia 7 lutego 2013 r.

Szanowna Pani Marszałek! Odpowiadając na pismo, nr SPS-023-14216/13, z dnia 18 lutego 2013 r. przekazujące interpelację posła Łukasza Krupy z dnia 4 stycznia 2013 r. w sprawie radarowego pomiaru prędkości na drogach w Polsce, przedstawiam następującą informację.

Zagadnienia poruszone w treści interpelacji odnoszą się zarówno do aktualnie obowiązujących uregulowań prawnych w zakresie dokonywania pomiarów prędkości, jak i odpowiednich zapisów w instrukcjach obsługi urządzeń kontrolno-pomiarowych oraz praktyki funkcjonariuszy organów kontroli ruchu drogowego użytkujących te urządzenia.

Ręczne urządzenia pomiarowe, do użytkowania których odnoszą się wątpliwości pana posła Łukasza Krupy, są obecnie wykorzystywane przez Policję. Należy zaznaczyć, iż Inspekcja Transportu Drogowego - w ramach Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym - użytkuje jedynie stacjonarne oraz zainstalowane w pojazdach urządzenia rejestrujące. Natomiast straże gminne (miejskie) mogą na podstawie obowiązujących przepisów używać urządzeń rejestrujących stacjonarnych oraz przenośnych, a także zainstalowanych w pojeździe (o ile pojazd nie znajduje się w ruchu).

Nawiązując do pytań pierwszego oraz drugiego zawartych w interpelacji, uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 129 ust. 1 i 2 pkt 9 i 9a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137) oraz § 2 zarządzenia nr 609 komendanta głównego Policji z dnia 25 czerwca 2007 r. w sprawie sposobu pełnienia służby na drogach przez policjantów (zwanego dalej zarządzeniem KGP), specjalistycznie przeszkoleni policjanci ruchu drogowego są uprawnieni do kontrolowania ruchu na drogach, a w szczególności używania przyrządów kontrolno-pomiarowych do badania prędkości pojazdów.

Stosowane w Policji w celu ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego przyrządy kontrolno-pomiarowe spełniają wymogi art. 8a ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441, z późn. zm.) w zakresie tzw. prawnej kontroli meteorologicznej. Oznacza to, że wszystkie użytkowane przez Policję przyrządy do pomiaru prędkości pojazdów w ruchu drogowym posiadają decyzję prezesa Głównego Urzędu Miar zatwierdzającą typ przyrządów do pomiaru prędkości pojazdów lub decyzję, która uznaje odpowiednie dokumenty potwierdzające dokonanie prawnej kontroli metrologicznej przez właściwe zagraniczne instytucje metrologiczne, jak również świadectwo legalizacji pierwotnej. W trakcie eksploatacji dokonywana jest jedynie legalizacja ponowna tych przyrządów.

Dopełnienie przez Policję formalności prawnych w zakresie dopuszczenia do użytku ręcznych (radarowych i laserowych) przyrządów pomiarowych stanowi gwarancję legalności ich użytkowania. Należy zwrócić uwagę, iż funkcjonariusz Policji dokonujący kontroli prędkości na drodze ma obowiązek posiadania przy sobie potwierdzonej kopii świadectwa legalizacji radarowego lub laserowego miernika prędkości i okazywania jej na prośbę osoby kontrolowanej. Osoba ta ma również możliwość zapoznania się z wynikiem pomiaru.

Ogólne i szczegółowe warunki techniczne dla użytkowanych przez Policję urządzeń kontrolno-pomiarowych zawarte są w rozporządzeniu ministra gospodarki z dnia 9 listopada 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać przyrządy do pomiaru prędkości pojazdów w ruchu drogowym, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. Nr 225, poz. 1663). Zgodnie z tym aktem prawnym wszystkie dopuszczone do użytku urządzenia radarowe i laserowe do pomiaru prędkości powinny posiadać urządzenie celownicze oraz umożliwiać m.in. identyfikację pojazdu, którego prędkość jest kontrolowana. Należy zwrócić uwagę również na fakt, że przyrządy pomiarowe powinny posiadać również wskaźnik upływającego czasu (w wielkościach nie większych niż 1 s) od momentu uzyskania wyniku pomiaru prędkości. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia faktu przekroczenia prędkości oprócz wyniku pomiaru policjant może okazać kierowcy również tzw. wskaźnik z czasem pomiaru albo w przypadku urządzeń laserowych - odległość pomiaru.

Odrębną kwestię stanowi obsługa ręcznych urządzeń kontrolnopomiarowych, która uzależniona jest od typu urządzenia. Przed użyciem konkretnego modelu radarowego lub laserowego miernika prędkości pojazdów policjant jest zobowiązany zapoznać się z instrukcją obsługi, w której zawarte są m.in. informacje dotyczące szczegółowego sposobu i warunków dokonywania pomiarów. W praktyce ze względów bezpieczeństwa pomiary prędkości dokonywane są z pobocza drogi, co siłą rzeczy powoduje powstawanie kąta pomiędzy linią pomiaru (wiązka radarowa lub laserowa), a linią ruchu pojazdu. Jest to tzw. efekt kosinusowy. Jeżeli powstały w ten sposób kąt ma dużą wartość, wówczas prędkość zmierzona jest niższa od rzeczywistej prędkość pojazdu. Oznacza to, że im większe odstępstwo od idealnej pozycji przyrządu na wprost pojazdu (zerowy kąt), tym większy jest błąd pomiaru, który działa na korzyść kierowcy. Dlatego też podczas pomiarów prędkości policjanci dążą w miarę możliwości do zmniejszania efektu kosinusowego poprzez ustawianie się możliwie blisko pasa ruchu, którym porusza się kierowca. Należy dodatkowo wskazać, że niektóre laserowe mierniki prędkości posiadają optyczne przyrządy celownicze, które umożliwiają precyzyjne namierzenie poruszającego się pojazdu nawet z odległości ok. 1 kilometra. W sytuacji gdy punkt celowniczy zsunie się z celu, wówczas przyrząd nie wykona pomiaru prędkości i zostanie wyświetlony komunikat o błędzie. Jeśli pomiar zakończy się sukcesem, operator usłyszy specjalny dźwięk, a wynik pomiaru pojawi się w wizjerze poniżej czerwonej kropki celowniczej. Policjant ma pewność, że zmierzona i wskazana prędkość została przypisana właściwemu pojazdowi, a zatem jest zobowiązany do reakcji na ujawnione wykroczenie.

Kierujący pojazdem zatrzymany do kontroli drogowej za przekroczenie dopuszczalnej prędkości może zgłosić policjantowi żądanie zapoznania się z wynikiem pomiaru prędkości (§ 15 ust. 1 pkt 5 zarządzenia KGP). Należy ponadto pamiętać, że kontrolowany kierujący ma prawo odmówić przyjęcia grzywny (mandatu karnego) nałożonej za wykroczenie bez podania jakichkolwiek powodów. W tym przypadku sporządzany jest wniosek o ukaranie do sądu właściwego względem miejsca zdarzenia, a policjant ujawniający naruszenie, co do zasady, występuje w charakterze świadka w tej sprawie.

Należy mieć na uwadze, iż funkcjonariusz Policji powinien być traktowany jako osoba zaufania publicznego, z którą należy łączyć nienaganną postawę moralną oraz przestrzeganie kodeksu etyki zawodowej. Dodatkowo proces specjalistycznego szkolenia zawodowego policjantów ma na celu zapewnienie profesjonalizmu w realizacji zadań ustawowych. W mojej ocenie należy przyjąć, iż policjanci ruchu drogowego (przygotowani teoretycznie i praktycznie) posiadają dostateczne kompetencje do obsługi urządzeń (radarowych i laserowych) służących do pomiaru prędkości pojazdów.

Warto również podkreślić, iż pod koniec ubiegłego roku dyrektor Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji skierował pismo do wszystkich naczelników wydziałów ruchu drogowego komend wojewódzkich Policji w zakresie przestrzegania zapisów instrukcji obsługi przez policjantów wykorzystujących urządzenia kontrolno-pomiarowe.

W zakresie pytania trzeciego uprzejmie wskazuję, że zgodnie z informacjami posiadanymi przez resort kontrola prędkości za pomocą urządzeń rejestrujących tzw. metodą kaskadową prowadzona jest jedynie przez straże (gminne) miejskie. W odniesieniu do kontroli tego typu istotny jest fakt, iż w procedurze badawczej w zakresie zatwierdzenia typu urządzeń rejestrujących badana jest również ich odporność na zakłócenia.

Wykonując pomiary (urządzeniem posiadającym ważne świadectwo legalizacji), należy przestrzegać warunków użytkowania określonych w decyzji zatwierdzenia typu dla danego przyrządu oraz w jego instrukcji obsługi. Spełnienie tych warunków zapewnia poprawność pracy urządzeń rejestrujących. Należy zwrócić uwagę, iż dla każdego przyrządu pomiarowego producent w instrukcji obsługi wskazuje warunki szczególne, w których nie wolno użytkować przyrządu pomiarowego. Przyrządy pomiarowe wykorzystujące do wykonania pomiaru prędkości głowice dopplerowskie posiadają w instrukcjach obsługi zapisy, z których wynika, że nie można używać przyrządów pomiarowych w sytuacji, w której bezpośrednio w obszarze wiązki radarowej znajdują się przedmioty, które mogą negatywnie wpływać na pomiar prędkości lub mogą występować przeszkody mogące powodować zjawisko odbicia wiązki radarowej. Zatem podczas ustawiania kilku przyrządów pomiarowych w bliskim sąsiedztwie (pomiar tzw. kaskadowy) użytkownik musi przestrzegać wszystkich zapisów wynikających z instrukcji obsługi urządzenia i wykazać maksimum staranności w doborze miejsca ustawienia tych przyrządów, aby ich praca nie powodowała wzajemnych zakłóceń.

Ponadto z informacji producenta urządzeń rejestrujących wynika, iż w sytuacji gdy urządzenia te oddalone są od siebie w pewnej odległości (ponad 300 m), nie ma możliwości występowania zakłóceń między nimi, które wpływałyby na wynik pomiaru.

Z poważaniem 

Słowa kluczowe fotoradary radary Sejm RP