(Fot.: PD@N 433-43jm)
Jak już informowaliśmy Grzegorz Napieralski w swojej interpelacji poselskiej (interpelacja nr 4907) z dnia 17 maja 2012 r. zapytał ministra transportu czy powiat, który stał się właścicielem pojazdu na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o orzeczeniu przepadku, winien ubezpieczyć pojazd? Przypomnijmy iż, że większość z tych pojazdów została oceniona przez biegłego skarbowego jako odpad i zostanie przekazana do stacji demontażu, ale nie wszystkie. W dniu dzisiejszym ogłoszona została odpowiedź w tej sprawie. Stanowisko zajął Mirosław Sekuła - podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów. Poniżej pełen tekst odpowiedzi. Konkluzja wywodu jest krótka: “mając na uwadze cel przedmiotowego ubezpieczenia, regulacje unijne oraz obecny kierunek orzecznictwa, brak jest podstaw prawnych do zwolnienia starostw powiatowych z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych” - ocenia resort.
Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na interpelację pana posła Grzegorza Napieralskiego (sygn. SPS-023-4907/12) dotyczącą obowiązku zawarcia przez powiat umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych skierowaną do ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej i przekazaną przez resort transportu do Ministerstwa Finansów uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień. Na wstępie należy wskazać, iż powszechny ustawowy obowiązek zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia, jakim jest zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152, z późn. zm.) ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy pojazdów mechanicznych, uwarunkowany jest szczególną społeczną funkcją tego ubezpieczenia, jaką jest ochrona osób trzecich przed skutkami częstych, niekorzystnych zdarzeń powstałych wskutek ruchu pojazdów. Nieprzerwany charakter odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i zarazem ochrony ubezpieczeniowej daje poszkodowanym w wypadku gwarancję otrzymania należnego odszkodowania. Z drugiej strony umowa tego ubezpieczenia chroni ewentualnego sprawcę wypadku komunikacyjnego przed nadmiernymi obciążeniami finansowymi z tytułu jego odpowiedzialności cywilnej oraz zabezpiecza jego majątek przed nadmiernym uszczupleniem z tytułu tej odpowiedzialności.
W związku z powyższą konstrukcją oraz celem, jakiemu ma służyć przedmiotowe ubezpieczenie, obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych ciąży na wszystkich posiadaczach zarejestrowanych pojazdów mechanicznych, z zastrzeżeniem, iż w niektórych sytuacjach istnieje możliwość zawarcia umowy ubezpieczenia krótkoterminowego. Przedmiotowy cel przesądza także o tym, iż w obecnych przepisach nie przewidziano możliwości odstąpienia od obowiązku zawarcia umowyobowiązkowego OC komunikacyjnego czy zwolnienia z obowiązku zawarcia tej umowy w sytuacji gdy jego posiadacz w jakimś okresie nie chce lub nie może korzystać z pojazdu.
Kolejnym systemowym rozwiązaniem, które ma zapewnić ciągłość ubezpieczenia, jest powiązanie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych z rejestracją pojazdu. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych: posiadacz pojazdu jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych najpóźniej w dniu rejestracji pojazdu mechanicznego,
ale nie później niż z chwilą wprowadzenia pojazdu do ruchu.
Ponadto należy nadmienić, że wskazane w art. 31 ust. 3 ustawy zastrzeżenie, iż obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w przypadku przeniesienia prawa własności zarejestrowanego pojazdu i braku zawarcia umowy ubezpieczenia przez dotychczasowego posiadacza powstaje: nie później niż z chwilą wprowadzenia pojazdu mechanicznego do ruchu, dotyczy sytuacji, w której może zaistnieć potencjalne ryzyko wprowadzenia do ruchu pojazdu, którego posiadacz wbrew obowiązkowi nie zawarł umowy ubezpieczenia. Natomiast w myśl art. 33 pkt 2 tej ustawy umowa ubezpieczenia OC komunikacyjnego ulega rozwiązaniu z chwilą wyrejestrowania pojazdu mechanicznego. Tym samym przez cały okres zarejestrowania pojazdu na jego posiadaczu ciąży obowiązek posiadania ważnej umowy ubezpieczenia OC. Przedmiotowe powiązanie ubezpieczenia OC komunikacyjnego z rejestracją pojazdu zostało podyktowane zapewnieniem gwarancyjnego charakteru tego ubezpieczenia i koniecznością zapewnienia skuteczności ochrony osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Jednocześnie należy wskazać, iż pozostawienie czy też unieruchomienie pojazdu na parkingu nie wyklucza sytuacji, w których mogłoby dojść do wystąpienia szkody. W związku z tym na podstawie przepisu art. 34 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu uważa się również szkodę powstałą przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu oraz podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Do wypadków ubezpieczeniowych często dochodzi np. na parkingach, w garażach, podczas wykonywania zabiegów konserwacyjnych. Odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje także w sytuacji, gdy do powstania szkody doszło w czasie wsiadania i wysiadania z samochodu, w trakcie otwierania drzwi, gdy szkoda powstała na skutek wybuchu silnika w czasie, kiedy pojazd się nie poruszał.
Należy jednocześnie podkreślić, że w związku z konstrukcją umowy ubezpieczenia w każdym przypadku istnieje możliwość negocjacji z zakładem ubezpieczeń wysokości składki ubezpieczeniowej, np. w związku z mniejszym ryzykiem z uwagi na stałe lub przejściowe wyłączenie pojazdu z ruchu. W odniesieniu do powyższej kwestii niezbędne jest także odniesienie się do uregulowań UE dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia OC komunikacyjnego.
Przepis art. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczenia od takiej odpowiedzialności (wersja ujednolicona) nakłada na każde państwo członkowskie obowiązek zastosowania wszelkich właściwych środków, aby zapewnić objęcie ubezpieczeniem OC z tytułu użytkowania pojazdów, których stałe miejsce postoju znajduje się na jego terytorium. Za terytorium, na którym znajduje się stałe miejsce postoju pojazdu, uważa się zaś terytorium państwa, którego tablicę rejestracyjną pojazd posiada. W tym miejscu należy wskazać, iż obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia został skierowany do posiadacza pojazdu mechanicznego. Z kolei przy określeniu pojęcia posiadacza pojazdu niezbędne jest odniesienie się do regulacji Kodeksu cywilnego dotyczących posiadania. Zgodnie z art. 336 K.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Dodatkowo należy wskazać na zawarte w art. 339 K.c. domniemanie, iż ten kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Mając powyższe na uwadze, wydaje się w pełni uzasadnione stwierdzenie, iż w obecnym stanie prawnym w wyniku sądowego orzeczenia o przepadku pojazdu na rzecz powiatu powiat taki staje się posiadaczem przedmiotowego pojazdu, tj. obejmuje w faktyczne władztwo taki pojazd.
Należy przy tym wskazać na orzecznictwo sądowe dotyczące stanu posiadania i jego postaci przy władztwie nad rzeczą. Dotyczy to w głównej mierze postanowień Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2003 r. V CK 24/03 (niepublikowane) i V CK 13/03 oraz postanowienia Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 9 marca 2006 r. I CSK 137/05. W szczególności w ww. postanowieniach z dnia 9 maja 2003 r. stwierdzono, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą, a posiadanie samoistne opiera się na władaniu w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, co wynika z brzmienia art. 336 K.c. Okoliczność, że uzyskanie władztwa nad nieruchomością w charakterze właściciela było następstwem wykonywania uprawnień państwa jako podmiotu prawa publicznego, nie zmienia charakteru tego władztwa i tym samym nie może wykluczać jego kwalifikowania jako posiadania samoistnego w rozumieniu art. 336 i 172 K.c. Ten pogląd został przyjęty w orzeczeniach Sądu Najwyższego wydawanych w ostatnich latach (np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2004 r. V CK 131/03, niepublikowane, z dnia 14 czerwca 2005 r. V CK 305/04, niepublikowane, z dnia 13 października 2005 r. I CK 162/05, OSP 2006, Nr 9 poz. 107, z dnia 14 lutego 2006 r. II CSK 86/05, niepublikowane, oraz z dnia 9 marca 2006 r. I CSK 137/05, niepublikowane).
Dodatkowo w uzasadnieniu do uchwały Sądu Najwyższego (pełny skład) z dnia 26 października 2007 r. III CZP 30/07 Sąd Najwyższy wskazał, iż: “władanie przez państwo nieruchomościami uzyskanymi w związku z wykonywaniem władzy publicznej stanowi posiadanie samoistne w rozumieniu art. 336 K.c., jeśli zakres władania odpowiada pojęciu posiadania właścicielskiego. Pogląd ten zapoczątkowały postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2003 r. wydane w sprawach V CK 13/03 i V CK 24/03, w których stwierdzono, że według art. 336 K.c. o posiadaniu i jego postaci (posiadanie samoistne, posiadanie zależne) decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, tj. we własnym imieniu i dla siebie, jest posiadaniem samoistnym. Kwalifikowanie władania nieruchomością jako posiadania samoistnego nie doznaje żadnych ograniczeń, w szczególności ograniczeń takich nie uzasadnia uzyskanie władania nieruchomością w drodze aktu o charakterze władczym. Również uzyskanie władztwa nad nieruchomością w wyniku wykonywania uprawnień państwa jako podmiotu prawa publicznego nie zmienia charakteru tego władztwa i nie wyklucza jego kwalifikowania jako posiadania samoistnego”.
Podsumowując należy wskazać, iż mając na uwadze cel przedmiotowego ubezpieczenia, regulacje unijne oraz obecny kierunek orzecznictwa, brak jest podstaw prawnych do zwolnienia starostw powiatowych z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.
Z wyrazami szacunku
