Poseł Krzysztof Brejza zgłosił interpelację nr 7462 do ministra sprawiedliwości w sprawie ustalania stanu trzeźwości sprawców wypadków drogowych:
Interpelacja (nr 7462)
do ministra sprawiedliwości
w sprawie ustalania stanu trzeźwości sprawców wypadków drogowych
Szanowny Panie Ministrze! Ostatnio w województwie kujawsko-pomorskim miała miejsce kolizja drogowa, której sprawca, oczekując na przyjazd Policji, publicznie spożywał alkohol. Kiedy funkcjonariusze przybyli na miejsce i poddali go badaniu na obecność alkoholu w wydychanym powietrzu, okazało się, że jest on nietrzeźwy. W związku z powyższym zdarzeniem chciałbym zapytać Pana Ministra o to, jak w sprawie takiej, jak opisana powyżej, ustalić okoliczność, czy sprawca wypadku wprawił się w stan nietrzeźwości przed jego spowodowaniem, czy też
post factum?
Czy w przepisach karnych nie istnieje luka umożliwiająca nietrzeźwym kierowcom uniknięcie odpowiedzialności karnej (tudzież złagodzenie jej reżimu) poprzez zastosowanie opisanego powyżej sposobu postępowania?
Jakie działania w związku z opisaną powyżej sytuacją zamierza podjąć Ministerstwo Sprawiedliwości?
Z poważaniem Poseł Krzysztof Brejza
Inowrocław, dnia 20 lipca 2012 r.
Odpowiedzi na interpelację złożył w imieniu resortu, Grzegorz Wałejko, podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości:
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację poselską pana posła Krzysztofa Brejzy z dnia 20 lipca 2012 r. przesłaną przy piśmie z dnia 7 sierpnia 2012 r. dotyczącą ustalania stanu trzeźwości sprawców wypadków drogowych uprzejmie przedstawiam, co następuje.
Zarówno Kodeks karny (art. 178, 178a), jak i Kodeks wykroczeń (art. 86 § 2, art. 87) uzależniają karalność lub też wyższą karalność określonych zachowań uczestników ruchu drogowego od tego, czy sprawca w czasie popełnienia czynu znajdował się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka w stanie nietrzeźwości bądź pod wpływem środka odurzającego. Społecznie szkodliwym czynem jest bowiem zachowanie sprawcy znajdującego się pod wpływem alkoholu lub innego podobnego środka i właśnie z tego powodu podlega ono sankcji karnej lub sankcji w obostrzonej w porównaniu z typem podstawowym wysokości. Nie odpowiada zatem założeniom racjonalnej regulacji karnej represjonowanie sprawcy za zachowania niemające charakteru społecznie szkodliwego (jak np. samo w sobie spożywanie alkoholu), które przedsięwziął on po popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, niejednokrotnie po upływie dość znacznego czasu, zanim na miejscu pojawili się funkcjonariusze organów ścigania. Należy mieć przy tym na względzie, że sprawca może podejmować różne działania w celu uniknięcia albo ograniczenia poniesienia przez siebie odpowiedzialności karnej, stanowiące realizację jego prawa do obrony, pod warunkiem jednak, że nie wyczerpują one znamion czynu zabronionego (np. użycie przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na świadka czy naruszenie w związku z tym jego nietykalności cielesnej - art. 245 K.k.).
Podnieść też trzeba, że zachowanie sprawcy po popełnieniu przestępstwa, pomimo iż nie ma wpływu na przyjęcie jego odpowiedzialności karnej, nie jest jednak bez znaczenia ze względu na wymiar kary i innych sankcji za przypisany mu czyn. Zgodnie z art. 53 § 2 K.k. oraz art. 56 K.k., wymierzając sankcję, sąd uwzględnia m.in. jego motywację i sposób zachowania się, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości.
Z powyższego wynika, że kwestia ustalenia w toku postępowania karnego tego, czy sprawca w czasie popełnienia czynu znajdował się stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, jest przedmiotem dowodzenia. Niezwłocznie, gdy funkcjonariusze Policji będą mieli kontakt z osobą, co do której istnieje podejrzenie, że jest sprawcą takiego przestępstwa lub wykroczenia, są oni obowiązani do procesowego ustalenia stanu trzeźwości tej osoby bądź też zabezpieczenia materiału biologicznego do badań laboratoryjnych wykonywanych w tym celu. Kwestia, kiedy sprawca wprawił się w stan po użyciu alkoholu lub innego środka, powinna być szczegółowo wyjaśniona w oparciu o wszelkie dostępne źródła dowodowe, w szczególności zeznania świadków i wyjaśnienia oskarżonego (obwinionego).
Jeżeli jednak, pomimo przeprowadzenia tych dowodów będzie budziło wątpliwości to, czy sprawca w chwili popełnienia czynu był w stanie po użyciu alkoholu lub innego środka lub jakie było wówczas rzeczywiste stężenie alkoholu w organizmie, konieczne będzie przeprowadzenie specjalistycznych badań przez biegłych powołanych przez organ procesowy. Współczesna wiedza z zakresu biologii, medycyny i kryminalistyki pozwala bowiem na wykonanie tzw. obliczeń retrospektywnych stanu trzeźwości danej osoby w czasie, kiedy miało miejsce popełnienie przestępstwa lub wykroczenia. Biegli opierają się w toku badań na analizie zawartości alkoholu (lub innych toksyn) w materiale biologicznym. Obliczenia retrospektywne mogą być przeprowadzane w oparciu o wyniki analiz krwi, a w przypadku ich braku – na podstawie co najmniej dwóch wyników uzyskanych za pomocą dowodowych analizatorów wydechu. Jest też możliwe zastosowanie w tym celu programów komputerowych wykonujących obliczenia farmakokinetyczne, pod warunkiem że są to programy zwalidowane pod kątem ich użycia do wyznaczania stężenia alkoholu. Treść opinii biegłych oraz sformułowane przez nich wnioski stanowią istotny dowód w postępowaniu i podlegają wszechstronnej ocenie sądu, w powiązaniu z pozostałymi zgromadzonymi w sprawie dowodami.
Reasumując, w świetle powyższych uwag nie można przyjąć, że w polskim prawie istnieje luka umożliwiająca nietrzeźwym kierowcom uniknięcie lub złagodzenie odpowiedzialności karnej poprzez wprawienie się w ten stan po popełnieniu czynu zabronionego. Obowiązujące unormowania prawne oraz stan wiedzy w zakresie biologii, medycyny i kryminalistyki pozwalają organom procesowym na podejmowanie skutecznych czynności mających na celu ustalenie, czy sprawca w czasie popełnienia czynu znajdował się w stanie nietrzeźwości i jaki był wówczas jej stopień. W związku z tym Ministerstwo Sprawiedliwości nie planuje podjęcia działań legislacyjnych we wskazanym w interpelacji zakresie.
Z poważaniem
