(496-56 fot. jola michasiewicz)
Sprawą problemu związanego z nieubezpieczonymi posiadaczami pojazdów mechanicznych zajęła się posłanka Beata Bublewicz (fot.) w swojej interpelacji (nr 26487) adresowanej do ministra finansów. Polska Izba Ubezpieczeń oraz Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny zwróciły uwagę na istotny i kosztowny społecznie problem, jakim są nieubezpieczeni posiadacze pojazdów mechanicznych. Po precyzyjnej analizie zjawiska (pełen tekst interpelacji poniżej) posłanka konkluduje: w ocenie Polskiej Izby Ubezpieczeń oraz Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego jedyną skuteczną metodą pozwalającą na zdecydowane zredukowanie liczby pojazdów, których posiadacze nie zawarli obowiązkowego ubezpieczenia OC, możliwe jest poprzez:
1)całkowitą eliminację z ruchu pojazdu np. poprzez zatrzymanie dowodu rejestracyjnego za pokwitowaniem, do czasu udokumentowania faktu zawarcia umowy ubezpieczenia,
2)sankcje finansowe w postaci ekonomicznie odczuwalnej grzywny.
Takie właśnie rozwiązania są praktykowane na rynkach większości krajów Unii Europejskiej. I w ostatniej części swojego wystąpienia posłanka pisze: Szanowny Panie Ministrze! Biorąc pod uwagę dramatyczne skutki wypadków drogowych oraz ich ogromny koszt ponoszony przez wszystkich podatników, należy stwierdzić, że problem związany z nieopłacaniem przez 250 tys. kierowców składki OC jest nie tylko poważny, ale i narastający. Dlatego proszę o udzielenie odpowiedzi na pytanie: Czy Ministerstwo Finansów planuje w trybie pilnym zmiany legislacyjne mające na celu radykalne zmniejszenie liczby nieubezpieczonych pojazdów poprzez ich wyeliminowanie z ruchu do czasu udokumentowania przez ich właścicieli faktu zawarcia umowy ubezpieczenia OC? Będziemy Państwa informowali o odpowiedzi i działaniach resortu finansów.
Interpelacja (nr 26487) do ministra finansów
w sprawie problemu związanego z nieubezpieczonymi posiadaczami pojazdów mechanicznych
Szanowny Panie Ministrze! Do mojego biura poselskiego wpłynęła prośba od Polskiej Izby Ubezpieczeń oraz Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego o zwrócenie uwagi Ministerstwu Finansów na bardzo istotny i kosztowny społecznie problem, jakim są nieubezpieczeni posiadacze pojazdów mechanicznych. W przypadku spowodowania szkody przez pojazd, którego właściciel nie zawarł obowiązkowej umowy ubezpieczenia OC, poszkodowanym posiadaczom pojazdów mechanicznych odszkodowania i świadczenia wypłacane są przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Środki na te wypłaty pochodzą ze składek wnoszonych na rzecz funduszu przez zakłady ubezpieczeń w wysokości 1,3% składki przypisanej brutto z obowiązkowych ubezpieczeń OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i OC rolników, tj. ze składek opłacanych przez wszystkich posiadaczy pojazdów1.
Jak wynika z danych funduszu, w 2013 r. z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych fundusz wypłacił ponad 61,1 mln zł odszkodowań, świadczeń oraz rent na rzecz osób poszkodowanych z ponad 5,2 tys. szkód. Z tej liczby szkód ponad 3,8 tys. spowodowanych zostało przez nieubezpieczonych sprawców. W całym roku 2013 fundusz wypłacił za nieubezpieczonych sprawców ponad 31 mln zł w 3827 sprawach. Zgodnie z danymi UFG szacuje się, że obecnie po drogach porusza się ok. 250 tys. nieubezpieczonych pojazdów, których kierujący potencjalnie każdego dnia mogą być sprawcami zdarzeń drogowych. Tymczasem zgodnie z obowiązującym prawem kierujący pojazdem na polskich tablicach rejestracyjnych, w przypadku nieokazania dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, karany jest mandatem karnym w wysokości 50 zł, a organ dokonujący kontroli zobowiązany jest do zawiadomienia Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. UFG, po weryfikacji takiego zgłoszenia i stwierdzeniu braku zawarcia ubezpieczenia OC, wzywa posiadacza pojazdu do wniesienia opłaty na rzecz UFG w wysokości dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę (dla samochodów osobowych) - od 1 stycznia 2014 r. opłata ta wynosi 3360 zł, jeżeli zwłoka w zawarciu umowy ubezpieczenia przekracza 14 dni.
Niezależnie jednak od powyższego kierujący w dalszym ciągu może poruszać się pojazdem bez ubezpieczenia, narażając siebie i innych na ryzyko wystąpienia zdarzenia drogowego skutkującego uszkodzeniem innego pojazdu, a co gorsza - narażeniem na zagrożenie życia i zdrowia innego uczestnika ruchu drogowego. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów koszty wszystkich zdarzeń drogowych (bez względu na to, czy sprawca posiadał ubezpieczenie OC, czy też nie) w Polsce w 2012 r. zostały oszacowane na kwotę 34,5 mld PLN, tj. 1,9% PKB. W tym:
-koszty wypadków (z ofiarami i/lub rannymi) - 29,4 mld PLN;
-koszty kolizji (bez osób rannych) - 5,2 mld PLN.
Koszty jednostkowe zdarzeń drogowych:
-ofiary śmiertelnej - 2,5 mln PLN,
-ciężko rannego - 1,1 mln PLN,
-lekko rannego - 15 tys. PLN,
-straty materialne - 80 tys. PLN,
-koszt jednostkowy kolizji drogowej - 15 tys. zł.
Powyższe koszty uwzględniają:
-koszty medyczne, w tym hospitalizację i rehabilitację,
-utraconą jakość życia,
-koszty uszkodzonego mienia,
-koszty odszkodowań i świadczeń wypłaconych przez ubezpieczycieli,
-koszty administracyjne,
-utracone moce produkcyjne.
Zgodnie z powyższymi danymi zdarzenia drogowe pociągają za sobą niebagatelne koszty finansowe. Obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych z jednej strony gwarantuje poszkodowanemu wypłatę odszkodowania i świadczenia z tytułu poniesionej szkody, z drugiej zaś strony zabezpiecza także sprawcę tej szkody przed ponoszeniem finansowych skutków tego zdarzenia.
Do 29 czerwca 2009 r. przepis art. 130a ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym nakazywał usunięcie pojazdu z drogi na koszt właściciela w przypadku nieokazania przez kierującego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub dowodu opłacenia składki za to ubezpieczenie, a zatrzymanie dowodu rejestracyjnego było w takim przypadku obligatoryjne (art. 132 ust. 2 pkt 6). Od zmiany ustawy Prawo o ruchu drogowym4 możliwość ta została ograniczona jedynie do pojazdów zarejestrowanych w kraju niebędącym państwem członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacją Szwajcarską lub państwem członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
Po uchwaleniu powyższych zmian Polska Izba Ubezpieczeń zwróciła się do Komisji Europejskiej, wskazując na niezgodność pomiędzy przyjętą zmianą w ustawie Prawo o ruchu drogowym a postanowieniami dyrektyw komunikacyjnych (tj. art. 3 dyrektywy Rady z dnia 24 kwietnia 1972 r., 72/166/EWG, w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności). Zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (wersja ujednolicona) każde państwo członkowskie powinno podjąć wszelkie użyteczne środki w celu zapewnienia, by odpowiedzialność cywilna za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów silnikowych zazwyczaj używanych na ich terytorium była ubezpieczona. Implementacją tego rzepisu w prawie polskim jest m.in. art. 23 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zgodnie z którym posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu.
W odpowiedzi Dyrektoriat Generalny ds. Rynku Wewnętrznego i Usług Komisji Europejskiej wskazał, że każdy kraj członkowski ma obowiązek podjęcia stosownych działań zmierzających do zapewnienia powszechności obowiązku posiadania takiego ubezpieczenia przez właścicieli pojazdów. Komisja zwróciła uwagę, że przyjęte w Polsce rozwiązanie “wydaje się zmniejszać skuteczność wypełniania przez Polskę zobowiązania polegającego na zapewnieniu, aby pojazdy zarejestrowane na stałe na jej terytorium objęte były ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej”. Komisja zadeklarowała, że zwróci się do władz polskich o wyjaśnienie, dlaczego zmiana ta została wprowadzona oraz w jaki sposób wpłynie na udział nieubezpieczonych pojazdów w ruchu drogowym.
W ocenie Polskiej Izby Ubezpieczeń oraz Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego jedyną skuteczną metodą pozwalającą na zdecydowane zredukowanie liczby pojazdów, których posiadacze nie zawarli obowiązkowego ubezpieczenia OC, możliwe jest poprzez:
3)całkowitą eliminację z ruchu pojazdu np. poprzez zatrzymanie dowodu rejestracyjnego za pokwitowaniem, do czasu udokumentowania faktu zawarcia umowy ubezpieczenia,
4)sankcje finansowe w postaci ekonomicznie odczuwalnej grzywny.
Powyższe rozwiązania wykorzystywane są przez większość rynków Unii Europejskiej, a ich efektem jest znaczne ograniczenie zjawiska nieubezpieczonych pojazdów. Z badań, które PIU przeprowadziła w 2009 r. wynika, że:
-na terytorium Francji poruszanie się nieubezpieczonym pojazdem podlega karze grzywny do 3,7 tys. euro; ponadto mogą być nałożone dodatkowe kary w postaci prac społecznych, zawieszenia prawa jazdy na okres do 3 lat, obowiązek odbycia na własny koszt kursu szkoleniowego w sprawie bezpieczeństwa drogowego lub nawet konfiskata pojazdu, jeżeli kierujący jest jego właścicielem;
-w Niemczech za skorzystanie z nieubezpieczonego pojazdu grozi kara pozbawienia wolności do roku lub kara pieniężna; w przypadku umyślnego działania osoby będącej właścicielem pojazdu, pojazd ten może zostać skonfiskowany;
-we Włoszech zatrzymany zostaje dowód rejestracyjny i prawo jazdy oraz czasowo pojazd; nakładany jest też mandat do 1,5 tys. euro;
-w Wielkiej Brytanii pojazd jest rekwirowany, a sprawa zostaje przekazana do sądu; w przypadku niedostarczenia do sądu przez posiadacza pojazdu potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia OC istnieje ryzyko, że pojazd zostanie zezłomowany;
-w Irlandii prowadzenie nieubezpieczonego pojazdu jest wykroczeniem i policja może skonfiskować pojazd oraz wnieść oskarżenie zarówno przeciwko właścicielowi pojazdu, jak i kierującemu nim.
Ponadto należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt sprzyjający utrzymywaniu się dużej liczby nieubezpieczonych samochodów - Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców (CEPiK), do której przesyłane są m.in. dane dotyczące zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Pomimo wieloletnich prac nad systemem w dalszym ciągu działa on niestabilnie, a jego przebudowa i modernizacja ma zostać zakończona dopiero na początku 2016 r., co znacznie utrudnia organom zobowiązanym i uprawnionym do kontroli zawarcia obowiązkowej umowy ubezpieczenia OC wykorzystywanie jego potencjału.
Szanowny Panie Ministrze! Biorąc pod uwagę dramatyczne skutki wypadków drogowych oraz ich ogromny koszt ponoszony przez wszystkich podatników, należy stwierdzić, że problem związany z nieopłacaniem przez 250 tys. kierowców składki OC jest nie tylko poważny, ale i narastający. Dlatego proszę o udzielenie odpowiedzi na pytanie: Czy Ministerstwo Finansów planuje w trybie pilnym zmiany legislacyjne mające na celu radykalne zmniejszenie liczby nieubezpieczonych pojazdów poprzez ich wyeliminowanie z ruchu do czasu udokumentowania przez ich właścicieli faktu zawarcia umowy ubezpieczenia OC?
Z wyrazami szacunku Poseł Beata Bublewicz
Warszawa, dnia 23 maja 2014 r.
_______________________________
1 Składka na UFG od 31 marca 2013 r. wzrosła z 1% do 1,3% składki przypisanej brutto z ubezpieczeń obowiązkowych OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i OC rolników w związku m.in. ze wzrostem liczby i wysokości wypłat odszkodowań i świadczeń.
2 Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1624) kierowanie pojazdem przez osobę niemającą przy sobie dokumentów karane jest grzywną w wysokości 50 zł za brak każdego z wymaganych dokumentów, ale nie więcej niż 250 zł.
3 http://www.krbrd.gov.pl/download/pdf/KOSZTY WYPADKÓW DROGOWYCH W POLSCE W 2012 R final.pdf
4 Ustawą z 5 marca 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o ubezpieczeniu obowiązkowym, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz. U. Nr 91, poz. 739, która weszła w życie 30.06.2009 r.
