Wchodząca w życie nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego - ustawa z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45) - ułatwia skorzystanie z prawa do pełnomocnika z urzędu. Z wnioskiem o przydzielenie państwowego adwokata lub radcy prawnego może wystąpić osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść kosztów jego wynagrodzenia bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z prawa tego skorzystają także firmy, które wykażą, że w ich budżecie nie ma pieniędzy na wynajęcie prawnika. Zarówno osoby fizyczne jak i przedsiębiorcy mogą teraz starać się o pełnomocnika z urzędu nawet wtedy, gdy ponoszą pozostałe opłaty sądowe. Nowelizacja przewiduje również możliwość przyznania pełnomocnika osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym. Podobnie jak osoby fizyczne będą one musiały wykazać, że nie mają środków na opłacenie prawnika. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu należy złożyć w sądzie, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy.
Zwolnienie z kosztów: osoba wszczynająca sprawę cywilną (rodzinną, pracowniczą, gospodarczą) może wystąpić o zwolnienie z kosztów sądowych (w całości lub części), jeśli wykaże, że nie zdoła ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Takie prawo mają też przedsiębiorcy (osoby prowadzące działalność gospodarczą), w szczególności spółki i spółdzielnie. Całkowite zwolnienie obejmuje całe postępowanie, wszystkie instancje.
Adwokat z urzędu: osoby (firmy) bez dostatecznych pieniędzy, majątku mogą wystąpić też do sądu o przyznanie im adwokata (radcy prawnego), aby poprowadził ich sprawę. Oprócz braku środków materialnych muszą wykazać, że sprawa wymaga pomocy prawnika, że nie jest błaha. Tak wyznaczony adwokat prowadzi sprawę aż do jej prawomocnego zakończenia.
