W trakcie 46. posiedzenia Senatu RP procedowano ustawę o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (projekt rządowy) (druki sejmowe nr 1451, nr 1822, nr 1822 A) (druki senackie nr 535 i nr 535 A [kliknij]). Celem jej jest zwiększenie bezpieczeństwa wśród użytkowników dróg m.in. poprzez określenie definicji legalnej oraz wprowadzenie sankcji za udział w nielegalnych wyścigach pojazdów mechanicznych, a także podwyższenie kar za brawurową jazdę. Senat przyjął ustawę z poprawkami.
Senator Joanna Sekuła przedstawiła wspólne Sprawozdanie Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisji Ustawodawczej o ustawie o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego. Podkreśliła, iż ustawa wprowadza bardzo szeroki katalog zmian dotyczących szeregu ustaw, których celem jest regulacja zasad ruchu drogowego i zachowania kierowców. Nowelizowany jest Kodeks wykroczeń, Kodeks karny, Kodeks postępowania karnego, Prawo o ruchu drogowym, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawa o kierujących pojazdami. Ustawa bardzo mocno precyzuje dziesiątki różnych zapisów kodeksowych. Odbyła się ważna i obszerna dyskusja, w trakcie której senatorowie mówili:
Ryszard Brejza. - Ustawa stanowi szeroki i potrzebny pakiet zmian, których celem jest zwiększenie bezpieczeństwa wszystkich użytkowników dróg. Regulacja ta jest odpowiedzią na rosnącą liczbę zdarzeń drogowych wynikających z brawury, skrajnej nieodpowiedzialności kierowców, a także zjawiska organizowania nielegalnych wyścigów czy pokazów pojazdów. Ustawodawca podjął decyzję o wzmocnieniu surowości środków reakcji karnej oraz o wprowadzeniu narzędzi, które pozwolą skuteczniej eliminować takie zachowania. (…) Istotna część ustawy dotyczy tzw. zlotów motoryzacyjnych. Wprowadzono obowiązek ich wcześniejszego zgłoszenia do organu gminy, co pozwoli przeciwdziałać sytuacjom, w których prezentacje pojazdów przeradzają się w nielegalne wyścigi, drift czy inne ryzykowne popisy. Co istotne, udział w niezarejestrowanym zgromadzeniu motoryzacyjnym będzie karany - zarówno organizator, jak i uczestnik, a nawet widz świadomie biorący udział w takim wydarzeniu poniesie odpowiedzialność. Ustawa znacząco zaostrza również sankcje wykroczeniowe. Wprowadzenie pojazdu w kontrolowany poślizg, tzw. drift, będzie karane grzywną nie niższą niż 1 tysiąc 500 zł, a w przypadku spowodowania zagrożenia - nie niższą niż 2 tysiące 500 zł. Zwiększa się także górną granicę grzywny do 30 tysięcy zł w przypadku wykroczeń szczególnie niebezpiecznych. Ponadto dopuszczono możliwość zatrzymania prawa jazdy na 3 miesiące za umyślne naruszanie zakazu driftu lub celowej utraty sterowności pojazdu. (…) Wysoki Senacie, przedłożona ustawa jest szeroka, ale spójna. Odpowiada na problemy bezpieczeństwa ruchu drogowego, a jednocześnie nie narusza zasad proporcjonalności. Wzmocni ochronę życia, zdrowia i mienia uczestników ruchu drogowego, a także da służbom państwowym skuteczne narzędzia do przeciwdziałania nielegalnym wyścigom i brawurze na drogach.
Janusza Gromek. - Nowelizacja wprowadza przepisy zwiększające odpowiedzialność sądową sprawców poważnych wykroczeń, w tym zakazy prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obowiązek świadczeń pieniężnych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Przepisy te mają na celu nie tylko represję, lecz również prewencję i edukację społeczną w duchu odpowiedzialności obywatelskiej i troski o życie oraz zdrowie wszystkich uczestników ruchu drogowego. Proponowane regulacje przewidują adekwatne kary wobec osób, które w sposób umyślny i świadomy dopuszczają się czynów zagrażających bezpieczeństwu publicznemu. Dzięki temu ustawodawca jasno sygnalizuje, że państwo traktuje priorytetowo ochronę życia i zdrowia obywateli oraz przeciwdziałanie zachowaniom stanowiącym zagrożenie dla porządku publicznego. (…)
Ewa Monika Kaliszuk. - (…) Z własnego doświadczenia i obserwacji wiem, jak ważne jest to, by nasze prawo skutecznie chroniło obywateli przed osobami, które rażąco lekceważą przepisy i stwarzają zagrożenie na drogach. Procedowana dziś ustawa wprowadza szereg rozwiązań, które w mojej ocenie są absolutnie potrzebne. Po pierwsze, penalizuje nielegalne wyścigi samochodowe – zjawisko, które w ostatnich latach stało się bardzo widoczne w miastach i które prowadzi do tragedii ludzi postronnych. Po drugie, ustawa zaostrza przepisy wobec osób prowadzących pojazdy w sposób rażąco niebezpieczny, z karygodną brawurą, oraz przewiduje dożywotnie zakazy prowadzenia pojazdów dla osób, które wielokrotnie łamały już orzeczone zakazy.
Cieszy mnie także wprowadzenie obowiązkowego przepadku pojazdu w najcięższych przypadkach, a także zwiększenie kar finansowych dla osób, które narażają życie pieszych i innych uczestników ruchu. To są rozwiązania, które realnie podnoszą bezpieczeństwo i skutecznie odstraszają przed łamaniem prawa. (…)
Beata Małecka-Libera. - Zgodnie z ustawą o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego do ustawy - Prawo o ruchu drogowym ma zostać dodany art. 65ja, zgodnie z którym „spotkanie właścicieli, posiadaczy lub użytkowników pojazdów samochodowych na otwartej lub ogólnodostępnej przestrzeni, którego celem jest prezentacja pojazdów samochodowych w liczbie większej niż 10, w szczególności wprowadzonych w nich modyfikacji, wymaga wcześniejszego zawiadomienia organu gminy”. Jednocześnie projektodawca przewiduje wprowadzenie do kodeksu wykroczeń przepisu art. 52aa, którego §4 pozwalać będzie karać grzywną osobę, która umyślnie jako widz przebywa na spotkaniu, o którym mowa w art. 65ja ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, zorganizowanym bez wymaganego zawiadomienia. Powyższe przepisy od początku budziły kontrowersje i uwagi do nich zgłaszał zarówno rzecznik praw obywatelskich, jak również jednostki samorządu terytorialnego. Z jednej strony bowiem za słuszne należy uznać całościową regulację ustawy, z której wynika intencja zapobiegania nielegalnym wyścigom samochodowym oraz rażącemu naruszaniu przepisów ruchu drogowego przez tzw. piratów drogowych, z drugiej zaś regulacja w zakresie obowiązku zgłaszania spotkania właścicieli pojazdów w liczbie większej niż 10, pragnących jedynie zaprezentować swoje pojazdy, może istotnie naruszać konstytucyjne prawa i wolności ze względu na realne terminy uzyskiwania odpowiednich odpowiedzi ze strony gmin, do których takie zawiadomienia będą trafiać. Co jednak najistotniejsze, obawy wzbudza przepis dotyczący karania grzywną widzów, którzy będą uczestniczyć w takim spotkaniu. (…)
Jolanta Piotrowska. - To projekt będący odpowiedzią na realne problemy, z jakimi na co dzień mierzą się mieszkańcy naszych miast i mniejszych miejscowości: nielegalne wyścigi, brawurowe popisy kierowców, drifting na parkingach albo ulicach czy lekceważenie podstawowych zasad ruchu drogowego. Ustawa wprowadza szereg rozwiązań mających na celu realne ograniczenie tych zachowań prowadzących do dramatycznych skutków. Po raz pierwszy w sposób jednoznaczny zdefiniowano nielegalne wyścigi oraz niebezpieczne popisy za kierownicą. Zwiększa się odpowiedzialność tych, którzy w sposób rażący zagrażają życiu i zdrowiu innych uczestników ruchu. Mam na myśli osoby pod wpływem alkoholu lub narkotyków czy recydywistów, których żadna kara nie powstrzymuje przed kolejnymi pseudowyczynami za kierownicą. W ustawie doprecyzowuje się również zasady dotyczące przepadku pojazdu oraz odpowiedzialności właścicieli, którzy powierzają samochód osobom nieuprawnionym. (…)
Joanna Sekuła. (…) - Dzisiejsza debata nie jest dyskusją abstrakcyjną. Każdy z artykułów tej ustawy został ukształtowany przez konkretne wydarzenia, tragiczne w skutkach wypadki, liczne raporty Policji, a także postulaty społeczeństwa domagającego się większej ochrony życia i zdrowia swoich bliskich. Naszym zadaniem - zadaniem ustawodawcy - jest reagować adekwatnie i odpowiedzialnie, tworząc ramy prawne, które będą skutecznie przeciwdziałały takim zjawiskom i odstraszały potencjalnych sprawców, a jednocześnie będą chroniły prawa obywateli i zapewniały proporcjonalność ingerencji państwa. Szanowni Państwo, ustawa, która trafia dziś do Senatu, stanowi największe od wielu lat wzmocnienie polskiego systemu prawnego w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Ustawodawca dotyka tu wielu obszarów: od wykroczeń, poprzez przepisy karne i postępowanie karne, po ustawę - Prawo o ruchu drogowym, kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawę o kierujących pojazdami, a nawet przepisy dotyczące postępowania wobec nieletnich. (…) Wreszcie też ustawodawca zwiększa sankcje wobec osób, które odmawiają wskazania, komu powierzyły pojazd - co jest jednym z częstych sposobów unikania odpowiedzialności za wykroczenia rejestrowane przez urządzenia pomiarowe. (…)
Adam Szejnfeld. - (…) Zmiany w kodeksie karnym obejmują m.in. doprecyzowanie zasad orzekania zakazów prowadzenia pojazdów, w tym rozszerzenie przesłanek orzeczenia zakazu dożywotniego. Ustawa przewiduje również szersze stosowanie świadczeń pieniężnych oraz przepadku pojazdu, zwłaszcza w sytuacjach związanych z prowadzeniem w stanie nietrzeźwości lub z rażącym naruszeniem zasad bezpieczeństwa. Dodatkowo zdefiniowano pojęcie nielegalnego wyścigu pojazdów mechanicznych oraz rozszerzono odpowiedzialność karną za udział w takich zdarzeniach, organizowanie ich i przygotowania do takich zdarzeń. Wprowadzono też zaostrzone sankcje w przypadku spowodowania wypadku w związku z udziałem w nielegalnym wyścigu lub naruszeniem określonych zakazów. Nowelizacja prawa o ruchu drogowym obejmuje wprowadzenie zakazu prowadzenia pojazdu w sposób powodujący celowy poślizg lub utratę styczności z nawierzchnią oraz ustanowienie obowiązku zgłaszania spotkań prezentacyjnych pojazdów, jeżeli ich liczebność przekracza określony próg. Ustawa rozszerza także przesłanki zatrzymania prawa jazdy w przypadkach naruszeń związanych z driftingiem lub podobnymi zachowaniami. (…) Choć ustawa odnosi się w sposób oczywisty do sytuacji absolutnie karygodnych, to jednak jej filozofia - windowanie wysokości kar - oraz nieprecyzyjność wielu zapisów wywołują kontrowersje.
Aleksander Szwed. - Ustawa w zakresie poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego reguluje istotne kwestie, jednak jej niektóre rozwiązania budzą poważne wątpliwości. Przede wszystkim koniunkcja w art. 178 sprawia, że oszałamiająca prędkość nie wystarczy do ukarania sprawcy. Konieczne jest zaistnienie dodatkowego zagrożenia, co osłabia skuteczność przepisów. Podobnie niepokoi rezygnacja z konfiskaty pojazdu na rzecz nawiązki, co premiuje osoby zamożne i zmniejsza realne konsekwencje dla piratów drogowych. Kary za niebezpieczne zachowania na przejściach dla pieszych, np. rowerzystów czy użytkowników hulajnóg, powinny być zdecydowanie wyższe, by pełniły funkcję wychowawczą. Tak sformułowane przepisy nie gwarantują w pełni bezpieczeństwa na drogach.
Ryszard Świlski. - (…) Ustawa ta stanowi odpowiedź na rosnące zagrożenia na polskich drogach i ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu: kierowców, pasażerów, pieszych oraz rowerzystów. (…) Drugim ważnym elementem ustawy jest podwyższenie kar za brawurową, niebezpieczną jazdę, zwłaszcza w obszarach zabudowanych oraz w sytuacjach, w których zachowanie kierowcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla innych uczestników ruchu. (…). Pomimo wprowadzania licznych udogodnień infrastrukturalnych oraz kampanii edukacyjnych statystyki wypadkowe nadal wskazują na ogromną skalę problemu, jakim jest nieodpowiedzialne zachowanie kierowców. Dlatego ustawowe podniesienie sankcji jest elementem prewencji, który ma na celu nie tylko karanie sprawców, lecz przede wszystkim odstraszanie potencjalnych sprawców niebezpiecznych zachowań.
Wadim Tyszkiewicz. - (…) Nie sposób pominąć jednak głosów krytycznych, które się pojawiły w tej sprawie. Rzecznik praw obywatelskich wielokrotnie zwracał uwagę, że niektóre rozwiązania projektu ustawy mogą naruszać standardy konstytucyjne i międzynarodowe w prawie karnym i procesowym. RPO podnosi m.in. kwestię obligatoryjnego, dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, co zmusza sędziów do orzekania jednej, z góry ustalonej kary, niezależnie od okoliczności. Krytykowany jest również przepadek pojazdu także w przypadkach, gdy kierowca był trzeźwy, ale złamał zakaz prowadzenia pojazdów. Ekspertyza prawnicza Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego zauważa, że choć projekt spełnia wiele wymogów legislacyjnych, to zawiera rozwiązania dyskusyjne wymagające głębszej analizy i korekty. (…)
Zaproponowano sześć zmian do ustawy, w większości o charakterze doprecyzowującym terminologię ustawową i redakcyjne. Senat przegłosował ustawę z poprawkami. (jm)
