Ministra Edukacji wydała Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym [kliknij].
Rozporządzenie to dość obszerna lektura, 366 stron. Nas interesuje kwestia wychowania komunikacyjnego. Od 1 września 2026 roku wychowanie komunikacyjne będzie realizowane w ramach „Zajęć praktyczno-technicznych” (ZPT), a nie Techniki. Niestety konsultacje społeczne i uwagi organizacji rowerowych nie zostały praktycznie uwzględnione. Ale czy wynika to jedynie z nierozumienia kwestii wychowania komunikacyjnego przez resort edukacji?
W rozdziale 7 ustawy o kierujących pojazdami ustawodawca zobowiązał ministra właściwego do spraw oświaty obowiązek określenia w drodze rozporządzenia podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej i umieszczenia w tej podstawie treści umożliwiających przygotowanie do uzyskania karty rowerowej. Minister Edukacji wydał aż trzy takie rozporządzenia od 2023 roku. Minister umieścił wychowanie komunikacyjne, w tym przygotowanie do egzaminu na kartę rowerową w ramach przedmiotu technika. Cezura 2023 roku jest o tyle ważna, o ile wychowanie komunikacyjne doczekało się więcej niż „2 zdań”. Minister określił, że wychowanie komunikacyjne to nie tylko przygotowanie do egzaminu na kartę rowerową w klasie 4, ale również pogłębianie wiedzy w klasie 5 i 6. Nowością było, że szkoła powinna współpracować z instytucjami, że powinna zakupić pomoce dydaktyczne w tym rowery do nauki jazdy w ruchu drogowym. W rozporządzeniu zapisano również, że „Zadania dotyczące przygotowania ucznia do uzyskania karty rowerowej i przeprowadzenie egzaminu w zakresie karty rowerowej powinny być realizowane przez szkołę zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (…).” Ten zapis został powtórzony w rozporządzeniu z 2024 roku.
W tym samym rozdziale tej samej ustawy, ustawodawca zobowiązał ministra właściwego do spraw transportu do wydania w drodze rozporządzenia zasad przygotowania osób niebędących uczniami szkoły podstawowej oraz zasad prowadzenia egzaminu dla wszystkich osób ubiegających się o wydanie karty. Rozporządzenie zostało wydane. W 2013 roku. Nie zmieniane obowiązuje do dziś. Nieformalnie stosowane jest zarówno do uczniów jak i do nie uczniów szkół podstawowych. Ma to o tyle znaczenie o ile w tym czasie kilkanaście razy zmieniano Prawo o ruchu drogowym, wprowadzono do obiegu prawnego pojęcie hulajnóg elektrycznych i urządzeń transportu osobistego, do kierowania których uprawnia karta rowerowa.
I w czym problem? Polska jest jednym krajem Unii Europejskiej, która wyniosła uprawnienia i kwalifikacje dzieci do kierowana rowerem w ruchu drogowym do rangi prawa jazdy. Karta rowerowa znajduje się w katalogu uprawnień obok praw jazdy. Ba! Ustawodawca, by podkreślić powagę zapisów, sankcjonuje brak karty mandatem: Art. 94.1a: Kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu prowadzi pojazd inny niż mechaniczny, nie mając do tego uprawnienia, podlega karze nagany albo karze grzywny do 1500 złotych.
Problemem jest również udział dziecka kierującego rowerem bez uprawnień w zdarzeniu drogowym. Coraz bardziej świadomi adwokaci oraz towarzystwa ubezpieczeniowe sprawdzają czy dziecko uczestniczące w takim zdarzeniu miało kartę rowerową. Adwokaci kierowców udowadniają, że dziecka nie powinno być na drodze, towarzystwa odmawiają wypłaty odszkodowania z tego samego powodu.
To, że unijne dzieci nie muszą legitymować się kartą rowerową w randze prawa jazdy nie znaczy, że kraje Unii zaniechały edukacji dzieci w ruchu drogowym, wręcz przeciwnie. Wychowanie komunikacyjne stało się elementem ogólnonarodowych strategii poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego. Wychowanie komunikacyjne wpisano do zadań szkoły, ale zaangażowano w ten proces rodziców jak w Holandii, organizacje rowerowe jak we Francji. Dzieci otrzymują certyfikaty, o których zdobycie zabiegają sami rodzice. Certyfikaty nie są obowiązkowe, ale praktycznie wszystkie dzieci je mają. Nie bez znaczenia jest kultura tamtejszych kierowców.
Ustawa o kierujących pojazdami i podstawa programowa rozjeżdżają się już na samym początku. Ustawa nakłada obowiązek posiadania karty rowerowej już w wieku 10 lat, ale podstawa programowa przewiduje „kurs” w toku nauczania techniki w klasie 4, a egzamin realizowany jest w pod koniec klasy 4. Oba akty kompletnie pomijają, że rok szkolny trwa od września do czerwca, a dzieci kończą 10 lat od stycznia do grudnia. Aby uzmysłowić: jeżeli dziecko skończy 10 lat np. 19 lutego 2026 jest jeszcze w klasie 3. Zgodnie z tokiem nauczania „kurs” na kartę rowerową rozpocznie się 1 września 2026, egzamin zaś odbędzie się w czerwcu 2027 roku. Co dziecko powinno zrobić w tym okresie? Z formalnego punktu widzenia odstawić rower. Oczywiście opiekun prawny dziecka nie musi czekać rok do egzaminu, szkoły dopuszczają trzecioklasistów do egzaminu w drodze wyjątku by nie zaburzać toku realizacji podstawy programowej. Tym wyjątkiem jest członkostwo dziecka w klubie kolarskim, które wymuszają na swoich zawodnikach posiadanie uprawnień do kierowania rowerem. Ustawodawca bowiem traktuje rower jako pojazd bez względu na przeznaczenie roweru, a rowerzystę jako kierującego pojazdem bez względu na charakter użytkowania roweru na drodze publicznej. Coraz więcej jest rodziców świadomych obowiązku posiadania karty rowerowej w wieku 10 lat, są to przeważnie rodzice rowerowi. Mówią wprost: nie chcemy by nasze dzieci poruszały się rowerem nielegalnie. Chcemy by dziecko mogło jeździć rowerem do szkoły samodzielnie. Nie do końca rozumieją dlaczego tak jest.
POSTULAT. Organizacje pozarządowe od lat postulują zmianę systemu przygotowania dzieci do samodzielnego kierowania rowerem w ruchu drogowym. Sami napisaliśmy na tę okoliczność 3 raporty. Najbardziej postulowaną zmianą jest edukacja dzieci w ruchu drogowym przed egzaminem pod okiem wykwalifikowanych instruktorów. Część organizacji pozarządowych radzi sobie z takimi zapisami szkoląc dzieci w ruchu drogowym, ale PO egzaminie na kartę rowerową. Sęk w tym, że dziecko, jak kandydat na kierowcę, musi odbyć zajęcia w ruchu drogowym by posiąść doświadczenie, jakie nabywa kandydat na kierowcę. Dziś dziecko zdaje teorię, zdaje praktykę na boisku szkolnym bądź w miasteczku ruchu drogowego. Praktyki uczy się samopas. Jeżeli kierowcom w wieku 18 lat nie starcza wyobraźni po 30 godzinach teorii i 30 godzinach praktyki, to co mają powiedzieć dzieci w wieku 4 klasy po 8 godzinach zajęć w tym 2 praktyki na rowerze na placu manewrowym.
System edukacji nie ma do końca świadomości, że karta rowerowa to nie kolejna klasówka do zaliczenia, lecz prawo jazdy, a dziecko, które uzyska kartę rowerową uznawane jest za pełnoprawnego uczestnika ruchu drogowego kierującego pojazdem. System edukacji nie ma również świadomości, że nauczyciel techniki jest tak naprawdę instruktorem nauki jazdy. Brak tej świadomości odbił się w 2025 roku licznymi wypadkami z udziałem dzieci kierujących hulajnogami elektrycznymi. Mimo że karta rowerowa uprawnia do kierowania hulajnogą elektryczną, żadna szkoła nie uczy dzieci odpowiedzialnej jazdy tym środkiem transportu. Co roku organizujemy dla nauczycieli kursy podnoszące kwalifikacje. W zeszłym roku, z pomocą Urzędu m.st. Warszawy prowadziliśmy warsztaty z obsługi hulajnóg dla nauczycieli wychowania komunikacyjnego.
Jest coraz więcej szkół, które mają tego świadomość, dyrektorzy wydzielają godziny tylko na przygotowanie dzieci do uzyskania karty rowerowej. Taki kurs trwa cały rok szkolny od września do maja i właściwie wszystkie dzieci zdają egzamin.
OPÓR. Najpoważniejszym argumentem oponentów zmian jest, że polskie drogi są niebezpieczne. Trudno nie zgodzić się. Drugim argumentem jest logistyka zajęć. Kto ma realizować zajęcia w ruchu drogowym? Jeden nauczyciel nie da rady przeprowadzić zajęć w ciągu 45 minut lekcji z udziałem 25 uczniów na rowerach. I to też jest argument. Dobrym przykładem jest jednak Francja. Szkoła uczy teorii, sprawdza wiedzę w postaci testów. Kiedy dziecko osiągnie zadowalające wyniki może wziąć udział w warsztatach ruchu drogowego prowadzonych przez zewnętrzne certyfikowane ośrodki. Kiedy dziecko jest gotowe, sprawdza się jego umiejętności w tym samym ruchu drogowym. Dziecko otrzymuje certyfikat (dyplom) ukończenia kursu. Tak wyedukowane dziecko idąc na kurs prawa jazdy w wieku 18 lat ma już podstawy i pożądane nawyki, których nie trzeba wpajać na kursie. Skąd to podejście? Wyraził je jeden z instruktorów Toru Modlin: „dziecko uczy się zasad ruchu drogowego od pierwszego dnia, w którym zostało posadzone przodem do kierunku jazdy”. Wszystko co robicie w aucie jest rejestrowane przez dziecko, próba zmiany nawyków na kursie prawa jazdy to za późno.
Wychowania komunikacyjnego zatem nie możemy sprowadzić jedynie do kursu na kartę rowerową. Wychowanie komunikacyjne i nauka zasad ruchu drogowego na drodze a nie na boisku należy traktować jako jeden z elementów strategii do osiągnięcia „Wizji 0” poprzez zmianę postaw w ruchu drogowym. Jak to dziecko ma poznać, która postawa jest dobra, a która zła skoro uczy się zasad samopas?
WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE OD 1 WRZEŚNIA 2026. Co zatem zawiera rozporządzenie z dnia 11 marca, które ma wejść 1 września 2026? Wyłowiliśmy wszystkie zapisy dotyczące wychowania komunikacyjnego, które co do zasady dotyczy dzieci w wieku od 10 roku życia.
ZAJĘCIA PRAKTYCZNO-TECHNICZNE
Cele kształcenia − wymagania ogólne
Strona 263.8: Przygotowanie do odpowiedzialnego i bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym, z uwzględnieniem obsługi oraz konserwacji roweru, w tym przygotowanie do egzaminu na kartę rowerową.
Strona 267.8.: Bezpieczne i odpowiedzialne uczestnictwo w ruchu drogowym. Uczeń:
1) interpretuje zasady ruchu drogowego podczas poruszania się pieszo, rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego oraz rozpoznaje i właściwie reaguje na znaki i sygnały drogowe w różnych sytuacjach komunikacyjnych – moduł bezpieczeństwo i obrona;
2) charakteryzuje etyczne aspekty uczestniczenia w ruchu drogowym, w tym szanuje innych uczestników ruchu drogowego i promuje zachowania sprzyjające bezpieczeństwu - moduł bezpieczeństwo i obrona;
3) wyjaśnia warunki dopuszczenia do uczestnictwa w ruchu drogowym kierującego rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego, uwzględniając przepisy prawa i wymagania bezpieczeństwa (np. obowiązek stosowania kasków do 16 roku życia) - moduł bezpieczeństwo i obrona;
4) ocenia sytuacje na drodze, podejmuje decyzje, opierając się na regułach ustępowania pierwszeństwa, kierując się przepisami dotyczącymi ruchu drogowego 0 moduł bezpieczeństwo i obrona;
5) wyjaśnia sposób zachowania się w miejscu zdarzenia lub wypadku drogowego, potrafi udzielić pierwszej pomocy oraz potrafi przekazać odpowiednim służbom informacje o wypadku - moduł bezpieczeństwo i obrona;
6) omawia budowę roweru, hulajnogi elektrycznej oraz urządzenia transportu osobistego i wyjaśnia zasady działania jego poszczególnych układów w kontekście bezpieczeństwa i eksploatacji - moduł bezpieczeństwo i obrona;
7) zna obowiązkowe i zalecane wyposażenie roweru zgodne z obowiązującymi przepisami - moduł bezpieczeństwo i obrona;
8) omawia zasady eksploatacji i konserwacji roweru oraz kontroluje i reguluje elementy roweru wpływające na bezpieczeństwo jazdy - moduł bezpieczeństwo i obrona;
9) porównuje koszty zakupu, eksploatacji i konserwacji roweru z innymi środkami transportu oraz analizuje korzyści finansowe i zdrowotne wynikające z codziennego korzystania z roweru - moduł ekonomiczno-finansowy;
10) charakteryzuje zagrożenia wynikające z niewłaściwego zachowania w ruchu drogowym, w tym wpływ nadmiernej prędkości, spożywania alkoholu i innych środków odurzających, oraz negatywnego wpływu korzystania z różnych urządzeń elektronicznych podczas prowadzenia pojazdów - moduł bezpieczeństwo i obrona;
11) przygotowuje się do egzaminu na kartę rowerową (fakultatywnie) - moduł bezpieczeństwo i obrona.
Strona 268.5: indywidualnie lub w grupie przeprowadza przegląd techniczny roweru szkolnego lub przyprowadzonego przez ucznia; przegląd obejmuje sprawdzenie wyposażenia obowiązkowego wynikającego z przepisów prawa oraz stanu i działania podstawowych układów roweru; w miarę możliwości uczeń wykonuje niezbędne naprawy i regulacje;
Strona 269.7 pracując w grupie, przygotowuje zajęcia dotyczące bezpiecznego poruszania się w ruchu drogowym dla dzieci przedszkolnych lub uczniów klas I-III; doświadczenie realizowane w klasie V lub VI.
Strona 270.8 Warunki i sposób realizacji: Wychowanie komunikacyjne - obejmuje przygotowanie ucznia do bezpiecznego poruszania się w ruchu drogowym, znajomość przepisów ruchu drogowego i znaków drogowych dotyczących pieszych oraz rowerzystów i budowy, eksploatacji oraz konserwacji roweru, hulajnogi elektrycznej i urządzeń transportu osobistego.
Strona 271.4 akapit: W ramach wychowania komunikacyjnego zaleca się wyposażenie pracowni w rowery, kaski, kamizelki odblaskowe, modele znaków drogowych. Zajęcia dotyczące bezpieczeństwa ruchu drogowego powinny być prowadzone w pracowni szkolnej, na szkolnym terenie sportowo- -rekreacyjnym, w miejscach wytypowanych jako bezpieczne (np. w miasteczkach ruchu drogowego).
PODSUMOWANIE. Nowa podstawa pomija przygotowanie do egzaminu na kartę w oparciu o ustawę o kierujących pojazdami oraz uznaje przygotowanie się ucznia do tego egzaminu za fakultatywne. Dopóki karta rowerowa jest obowiązkowa, nie może być mowy o fakultatywności.
System kompletnie pominął dzieci nauczania domowego (w chmurze). Rodzic nie ma kompetencji wynikających z art. 9 ustawy Karta nauczyciela, jeżeli sam nie jest nauczycielem. Rodzic nie ma kwalifikacji niezbędnych do zaliczenia zajęć w ramach przygotowania do egzaminu, w tym zajęć z pierwszej pomocy. W zeszłym roku pomogliśmy dwóm setkom dzieci nauczania domowego przygotować się do egzaminu oraz pomogliśmy zorganizować dla nich egzamin.
Pojawiają się również głosy, że karta rowerowa to archaizm, że należałoby znieść obowiązek jej posiadania przez dzieci, skoro większość z nich i tak kieruje rowerami bez niej. Uważam, że skoro przy obowiązku wychodzi nam jak wychodzi, to mimo wszystko jakieś wiedza o zasadach ruchu drogowego dzieciom w głowach zostanie. Obawiam się, że przy braku obowiązku posiadania karty rowerowej wychowanie komunikacyjne straci rację bytu i może zniknąć ze szkół w ogóle.
KARTA ROWEROWA DLA MAZOWSZA. Nasza przygoda z kartą rowerową zaczęła się niechcący. W czasie pandemii Covid-19 chcieliśmy organizować wycieczki rowerowe dla dzieci w okresie wakacyjnym, kiedy luzowano restrykcje stanu epidemii. Zajęcia miały być odskocznią dla dzieci zamkniętych w domach, w szczególności w mieszkaniach. Na 120 chętnych aż 84 dzieci odprawiliśmy z kwitkiem. Powodem był brak karty rowerowej. Później okazało się, że przyczyną stanu rzeczy nie była epidemia, lecz ambiwalentny stosunek do obowiązku.
W 2023 uruchomiliśmy program Karta Rowerowa dla Mazowsza. Organizujemy kursy i zajęcia uzupełniające z zakresu wychowania komunikacyjnego, w tym zajęcia serwisowania rowerów, pierwszej pomocy. W wakacje organizujemy warsztaty ruchu drogowego w formie półkolonii rowerowych ubrane w wycieczki rowerowe. Szkolimy nauczycieli wychowania komunikacyjnego, podnosząc ich kwalifikacje. Projekt pod patronatem Wojewody Mazowieckiego.
Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie, Takie będą polskie drogi, jakie ich młodzieży komunikacyjne wychowanie.
Adam Sobieraj, Prezes Zarządu, Fundacja „Drogi Mazowsza”. Master of Business Administration (MBA), Uczelnia Łazarskiego, dyplomowany ekspert bezpieczeństwa ruchu drogowego, Politechnika Bydgoska. Odznaczony przez Ministra Infrastruktury „Zasłużony dla Transportu Rzeczypospolitej Polskiej”. Licencjonowany instruktor turystyki rowerowej. Project Manager Polskiego Związku Motorowego projektów bezpieczeństwa ruchu drogowego 2016-2023. Rzecznik Prasowy Zarządu Dróg Miejskich Warszawa 2008-2016. Autor projektu „Droga z klasą
