W przestrzeni wokół OSK i OS przewija się informacja, że od 1.1.2026 r. zajęcia praktyczne w ruchu drogowym na kursach kwalifikacyjnych, podczas których osoba szkolona ma odbyć indywidualne jazdy (16 godz. na KW, 8 godz. na KWP, 5 godz. na KWU lub 2,5 godz. na KWUP) można będzie realizować wyłącznie pojazdami z automatyczną skrzynią biegów. Czy to aby na pewno prawdziwa informacja?
Zgodnie z art. 39g ust. 2 pkt 3 lit. e Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz.1490 z poźn. zm.): „Warunki wykonywania działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia (OS) spełnia przedsiębiorca, który posiada pojazdy samochodowe odpowiednie do zakresu prowadzonego szkolenia. Zgodnie z delegacją z art. 39i ust. 1 pkt 1 Minister właściwy do spraw transportu określa w drodze rozporządzenia szczegółowe wymagania w stosunku do pojazdów używanych w trakcie szkolenia.”.
Minister Infrastruktury określił powyższe wymagania w § 4 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2022 r. w sprawie szkolenia i egzaminowania kierowców wykonujących przewóz drogowy (Dz. U. z 2022 r. poz. 739 z późn. zm.):
§ 4. 1. Pojazdy wykorzystywane do szkolenia powinny:
1) odpowiadać warunkom technicznym określonym dla pojazdów stosowanych do szkolenia i egzaminowania kandydatów na kierowców, określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450, z późn. zm.); nie wymaga się oznaczania pojazdu tablicą barwy niebieskiej z literą „L” w przypadku szkolenia osób posiadających uprawnienia do kierowania danej kategorii;
2) być wyposażone co najmniej w:
a) system przeciwdziałający blokowaniu kół przy hamowaniu,(tzw. ABS)
b) system kontroli trakcji oraz (tzw. ASR)
c) system stabilizacji toru jazdy. (tzw. ESP)
2. W pojazdach wykorzystywanych do szkolenia podczas zajęć praktycznych z jazdy w warunkach specjalnych powinna istnieć techniczna możliwość wyłączania przez instruktora systemów, o których mowa w ust. 1 pkt 2. (należy przez to rozumieć, że jeżeli pojazd nie będzie wykorzystywany do zajęć praktycznych w warunkach specjalnych np. w ODTJ to systemy nie muszą mieć możliwości rozłączania).
Ponadto zgodnie z art. 39g ust. 4 pkt 4 Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490 z późn. zm.) przedsiębiorca załącza do składanego wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców prowadzących ośrodek szkolenia: dokument potwierdzający spełnianie odpowiednich wymagań technicznych przez pojazdy, o których mowa w ust. 2 pkt 3 lit. e, wydany przez rzeczoznawcę samochodowego, o którym mowa w art. 79a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Dokumentem tym będzie ocena techniczna dokonana przez biegłego rzeczoznawcę samochodowego wpisanego na listę Ministra Infrastruktury (https://www.gov.pl/web/infrastruktura/lista-rzeczoznawcow-samochodowych).
W ocenie technicznej rzeczoznawca stwierdza czy pojazd posiada odpowiednie systemy (ABS, ASR, ESP) i czy istnieje techniczna możliwość ich rozłączania - jeżeli ma być wykorzystywany do szkolenia w warunkach specjalnych, ale także czy spełnia określone warunki dla pojazdu do nauki jazdy odpowiedniej kategorii: pojazd musi spełniać wymogi jak do nauki jazdy czyli określone w § 43 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2024 r. poz. 502 z późn. zm.) ogólne określone w ust. 1:
Pojazd silnikowy przeznaczony do nauki jazdy i egzaminowania dla kat. kat. C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E powinien być wyposażony w:
- przyrząd kontrolny - tachograf samochodowy;
- układ hamulcowy posiadający urządzenia przeciwblokujące koła jezdne;
- dodatkowy pedał hamulca roboczego, który umożliwia przejęcie sterowania układem hamulcowym;
- dodatkowe lusterka zewnętrzne: prawe i lewe;
- dodatkowe lusterko wewnętrzne, o ile lusterko wewnętrzne jest wymagane w pojeździe;
- apteczkę doraźnej pomocy;
- ogumione koło zapasowe.
Oraz dla poszczególnych kategorii:
Kategoria C: samochód ciężarowy w zakresie prawa jazdy kategorii C powinien:
a) mieć dopuszczalną masę całkowitą co najmniej 12 t,
b) mieć długość co najmniej 8 m,
c) mieć szerokość co najmniej 2,40 m,
d) osiągać prędkość co najmniej 80 km/h,
e) być wyposażony w układ przeniesienia napędu z ręczną albo automatyczną skrzynią biegów umożliwiającą ręczny wybór biegów przez kierowcę,
f) posiadać skrzynię ładunkową zamkniętą o szerokości i wysokości co najmniej takiej samej jak kabina
g) mieć rzeczywistą masę całkowitą co najmniej 10 t;
Kategoria C1: samochód ciężarowy w zakresie prawa jazdy kategorii C1 powinien:
a) mieć dopuszczalną masę całkowitą co najmniej 4 t i nieprzekraczającą 7,5 t,
b) mieć długość co najmniej 5 m,
c) osiągać prędkość co najmniej 80 km/h,
d) posiadać skrzynię ładunkową zamkniętą o szerokości i wysokości co najmniej takiej samej jak kabina;
Kategoria C+E: zespół pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii C+E powinien składać się z ciągnika siodłowego z naczepą, przy czym zespół pojazdów powinien
a) mieć długość co najmniej 16 m,
b) być wyposażony w układ przeniesienia napędu z ręczną albo automatyczną skrzynią biegów umożliwiającą ręczny wybór biegów przez kierowcę,
c) mieć dopuszczalną masę całkowitą co najmniej 20 t,
d) mieć szerokość co najmniej 2,40 m,
e) osiągać prędkość co najmniej 80 km/h,
f) mieć rzeczywistą masę całkowitą co najmniej 15 t,
g) mieć skrzynię ładunkową naczepy zamkniętą o szerokości i wysokości co najmniej takiej samej jak kabina, o ile widoczność do tyłu jest możliwa wyłącznie przy użyciu lusterek zewnętrznych samochodu; długość skrzyni ładunkowej powinna odpowiadać długości naczepy;
Kategoria C1+E: zespół pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii C1+E powinien składać się z samochodu ciężarowego kat. C1 oraz przyczepy, której:
a) dopuszczalna masa całkowita wynosi co najmniej 1,25 t,
b) skrzynia ładunkowa powinna być zamknięta i posiadać szerokość i wysokość co najmniej taką samą jak kabina lub nieznacznie węższą, o ile widoczność do tyłu jest możliwa wyłącznie przy użyciu lusterek zewnętrznych samochodu,
c) rzeczywista masa całkowita wynosi co najmniej 800 kg;
Zespół ten, powinien osiągać prędkość co najmniej 80 km/h i mieć długość co najmniej 8 m.
Kategoria D: autobus w zakresie prawa jazdy kategorii D powinien:
a) być przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu więcej niż 17 osób łącznie z kierowcą,
b) mieć długość co najmniej 10 m,
c) mieć szerokość co najmniej 2,40 m,
d) osiągać prędkość co najmniej 80 km/h;
Kategoria D1: autobus w zakresie prawa jazdy kategorii D1 powinien:
a) być przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 17 osób łącznie z kierowcą,
b) mieć długość co najmniej 5 m i nieprzekraczającą 8 m,
c) mieć dopuszczalną masę całkowitą co najmniej 4 t,
d) osiągać prędkość co najmniej 80 km/h;
Kategoria D+E: zespół pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii D+E powinien składać się z autobusu kat. D oraz przyczepy, której:
a) dopuszczalna masa całkowita wynosi co najmniej 1,25 t,
b) szerokość wynosi co najmniej 2,40 m,
c) skrzynia ładunkowa powinna być zamknięta i posiadać szerokość i wysokość co najmniej 2 m,
d) rzeczywista masa całkowita wynosi co najmniej 800 kg;
Zespół ten, powinien osiągać prędkość co najmniej 80 km/h;
Kategoria D1+E: zespół pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii D1+E powinien składać się z autobusu kat. D1 oraz przyczepy, której:
a) dopuszczalna masa całkowita wynosi co najmniej 1,25 t,
b) skrzynia ładunkowa powinna być zamknięta i posiadać szerokość i wysokość co najmniej 2 m,
c) rzeczywista masa całkowita wynosi co najmniej 800 kg;
Zespół ten, powinien osiągać prędkość co najmniej 80 km/h;
Należy w tym miejscu zauważyć, że żaden z powyższych pojazdów nie ma ograniczenia do wyłącznie automatycznej skrzyni biegów, zarówno w kat. C, C1, D, D1 jak i w kat. C+E (ciągnik siodłowy z naczepą) można stosować pojazdy z manualną skrzynią biegów jak i z automatyczną skrzynią biegów (dla kat. C i C+E umożliwiającą ręczny wybór biegów przez kierowcę).
Po zmianie przepisu w sprawie egzaminowania na prawo jazdy i faktycznego zniesienia kodu 78 dla kat. B+E, C1, C, C1+E, C+E, D1, D, D1+E, D+E pojazdy z automatyczną skrzynią biegów są coraz chętniej wybierane do szkolenia przez ośrodki szkolenia kierowców i kandydatów na kierowców (§30 ust. 1 pkt 1 lit. d Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. z 2023 r. poz. 2659 z późn. zm.), dla wielu modeli nowych pojazdów nie ma już opcji zamówienia pojazdu z manualną skrzynią biegów.
Informacja o tym, że nie będzie można od 01.01.2026 r. szkolić na kursach kwalifikacyjnych pojazdami z manualną skrzynią biegów bierze się zapewne z pobieżnego przeczytania § 53 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2022 r.. w sprawie szkolenia i egzaminowania kierowców wykonujących przewóz drogowy (Dz. U. z 2022 r. poz. 739 z późn. zm.). „Do dnia 31 grudnia 2025 r. ośrodki szkolenia i jednostki systemu oświaty nieposiadające pojazdów z automatyczną skrzynią biegów prowadzą jedynie zajęcia teoretyczne z wykorzystania automatycznych skrzyń biegów.”.
W tym miejscu należy sięgnąć do Załącznika Nr 1 do powyższego rozporządzenia w którym określono w Tabelach Nr 2 i 3 zagadnienia jakie należy zrealizować w częściach specjalistycznych szkolenia kwalifikacyjnego, które obejmuje m.in. zajęcia praktyczne w ruchu drogowym jak i zajęcia praktyczne z jazdy w warunkach specjalnych (na płycie poślizgowej jeżeli takową posiada OS, lub w ODTJ stopnia wyższego lub na symulatorze). Przedsiębiorca prowadzący ośrodek szkolenia przygotowuje program szkolenia wraz z planem wykonania szkolenia oraz metodami nauczania, uwzględniając zakres tematyczny, czas trwania bloków programowych i tematów kursu kwalifikacyjnego.
Jedynymi zagadnieniami, które bezdyskusyjnie wymagają w części praktycznej szkolenia kwalifikacyjnego wykorzystania automatycznej skrzyni biegów są:
- 1.3.3. wykorzystanie automatycznych skrzyń biegów (zakres prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C i C+E)
- 1.7.3. wykorzystanie automatycznych skrzyń biegów (zakres prawa jazdy kategorii D1, D1+E, D i D+E)
I to właśnie tych 2 tematów bezpośrednio dotyczy § 53 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2022 r.. w sprawie szkolenia i egzaminowania kierowców wykonujących przewóz drogowy (Dz. U. z 2022 r. poz. 739 z późn. zm.), do 31.12.2025 r. można w ramach tematów realizować wyłącznie zajęcia teoretyczne, które w metodyce szkolenia przewidują T/J, T - zajęcia teoretyczne, J - indywidualna jazda z instruktorem.
Opracowując program szkolenia należy określić jaka ilość czasu będzie przeznaczona na powyższe zagadnienia i czy zagadnienia te będą realizowane podczas zajęć w ruchu drogowym czy np. podczas zajęć praktycznych na symulatorze w warunkach specjalnych (jeżeli symulator posiada możliwość jazdy z wykorzystaniem automatycznej skrzyni biegów - wymogi dla symulatora określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 kwietnia 2011 r. w sprawie urządzenia do symulowania jazdy w warunkach specjalnych (Dz.U. 2011 r. nr 81 poz. 444).
Po 1 stycznia 2026 r. można będzie na przykład realizować przy kursie KWP: 2 godz. jazdy pojazdem z automatyczną skrzynią biegów a 6 godzin pojazdem z manualną skrzynią biegów. Jest to szczególnie ważne dla większych ośrodków, które posiadają kilka pojazdów, że nie jest konieczna wymiana całej floty na pojazdy z automatyczną skrzynią biegów, a jedynie posiadanie takiej ilości pojazdów, która pozwoli na sprawne realizowanie zagadnień 1.3.3. i 1.7.3.
Z biegiem czasu zajęcia praktyczne w ramach kursów kwalifikacyjnych prowadzone będą w coraz większym zakresie pojazdami z automatyczną skrzynią biegów - sprzyja temu też aktualna wymiana pojazdów w OSK na kat. C+E, gdzie wprowadzane do szkolenia nowoczesne ciągniki siodłowe są wyposażone w automatyczne skrzynie biegów oraz wspomniana wcześniej zmiana w sprawie egzaminowania na prawo jazdy i usunięcie kodu 78 z ciężkich kategorii dla osób, które kat. B prawa jazdy uzyskały pojazdem z manualną skrzynią biegów. Natomiast jak najbardziej można po 01.01.2026 r. nadal szkolić na pojazdach z manualną skrzynią biegów na kursach kwalifikacyjnych za wyjątkiem zagadnień 1.3.3. i 1.7.3. w części specjalistycznej szkolenia kwalifikacyjnego.
Pamiętać należy o uzyskaniu oceny technicznej biegłego rzeczoznawcy dla ciągnika siodłowego i naczepy o spełnianiu wyżej opisywanych wymogów (systemy w ciągniku i naczepie: ABS, ASR, ESP i wymogi § 43 ust. 1, oraz ust. 3 i 4 pkt 11 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2024 r. poz. 502 z późn. zm.), jeżeli ciągnik siodłowy z naczepą ma być wykorzystywany do kursów kwalifikacyjnych a następnie zgłoszeniu zestawu pojazdów ciągnik + naczepa do właściwego wojewody.
Michał Szypura, instruktor nauki jazdy, egzaminator, kierownik OS i OSK ROTRANS w Nisku, Wiceprezes Zarządu Polskiej Izby Gospodarczej Ośrodków Szkolenia Kierowców w Piastowie
