Do ministra infrastruktury została zaadresowana interpelacja w sprawie opłat parkingowych (nr 12956). Poseł Przemysław Witek podejmuje kwestię ogromnej różnorodności wprowadzanych rozwiązań płatniczych umożliwiających pobieranie opłat w strefach płatnego parkowania. I właśnie te różnice powodują liczne utrudnienia w dokonywaniu płatności. Resort informuje, iż w chwili obecnej resort infrastruktury nie przewiduje zmian przepisów ustawy o drogach publicznych.
Coraz częściej dochodzi do sytuacji, w której montowane są parkomaty, które uniemożliwiają płatności gotówkowe, dopuszczając wyłącznie transakcje bezgotówkowe - kartą lub przez aplikacje mobilne. Choć samo umożliwienie dokonywania płatności bezgotówkowych stanowi spore ułatwienie, to jednak wyłączenie możliwości płatności gotówkowych stanowi poważne utrudnienie dla licznego grona obywateli, w szczególności dla osób starszych lub osób wykluczonych cyfrowo, które nie korzystają z bankowości elektronicznej lub nie posiadają kart płatniczych. Brak zapewnienia alternatywnych metod płatności budzi w tym zakresie wątpliwości co do zgodności z zasadą równego traktowania obywateli w dostępie do usług publicznych. Pewne wątpliwości budzi również stosowanie rozwiązań, które wymuszają dokonanie opłaty z góry za określony czas postoju.
Wiceminister Stanisław Bukowiec odpowiada, iż w chwili obecnej resort infrastruktury nie przewiduje zmian przepisów ustawy o drogach publicznych w przywołanym poniżej kontekście: - Zgodnie z obowiązującymi przepisami tj. art. 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 i art. 13f ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U z 2025 r. poz. 889) korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefach płatnego parkowania tj. w tzw. „zwykłej” strefie płatnego parkowania i śródmiejskiej strefie płatnego parkowania. Rada gminy (rada miasta), ustalając w drodze uchwały, strefę płatnego parkowania lub śródmiejską strefę płatnego parkowania ustala zarówno wysokość opłaty za postój w strefie, może wprowadzić opłaty abonamentowe lub zryczałtowane oraz zerową stawkę opłaty dla niektórych użytkowników drogi, jak również określa sposób pobierania opłat za postój w strefach, w tym także opłaty dodatkowej.
Charakter opłaty za postój pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania (analogicznie opłaty dodatkowe) wynika z przesłanek ich powstania, które zostają zrealizowane w konkretnym, obiektywnie występującym stanie faktycznym, w którym realizuje się obowiązek świadczenia pieniężnego na rzecz uprawnionego podmiotu (gminy) z tytułu samego faktu postoju samochodu na miejscu wyznaczonym dla postoju pojazdów, znajdującym się w strefie płatnego parkowania. Strefą taką jest obszar, dla którego właściwa rada gminy wprowadziła odpłatność za zajęcie wyznaczonego w nim miejsca postoju. Tym samym obowiązek uiszczenia opłaty za postój pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. z ww. przepisów ustawy o drogach publicznych i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miasta/gminy, stanowiącej akt prawa miejscowego. Ustalenie obowiązku uiszczenia opłaty za parkowanie i opłaty dodatkowej, w związku z postojem pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania lub w śródmiejskiej strefie płatnego parkowania, było już wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Obowiązek taki powinien zostać wykonany niezwłocznie po wystąpieniu określonego stanu faktycznego (zaparkowania w strefie płatnego parkowania, a w odniesieniu do opłaty dodatkowej - nieuiszczenia opłaty za parkowanie), z wystąpieniem, którego ustawa wiąże ten obowiązek. Dla realizacji obowiązku poniesienia opłaty za postój w strefie płatnego parkowania nie jest zatem konieczna jego konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego np. decyzji. Ze względu na jej funkcjonalne związanie z opłatą za parkowanie w strefie płatnego parkowania, również w przypadku powstania obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej, wydanie takiego indywidualnego aktu administracyjnego nie jest wymagane (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 1425/23).
Podkreślić także należy, że przyjęta w ustawie o drogach publicznych, a obowiązująca od 2003 r. tradycyjna odpowiedzialność administracyjna, opiera się na zasadzie odpowiedzialności obiektywnej, co oznacza, że samo naruszenie normy prawnej jest wystarczające do nałożenia sankcji, bez konieczności badania winy i innych okoliczności sprawy jest rozwiązaniem prawnym, które od dawna jest stosowane w przepisach powszechnie obowiązujących i które samo w sobie nie zostało uznane za niezgodne z Konstytucją.
Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że kompetencje w zakresie ustalania zarówno stref płatnego parkowania, wysokości stawek opłat za postój pojazdów samochodowych w tych strefach jak i sposobu pobierania tej opłaty – ustawodawca pozostawił właściwym organom samorządu terytorialnego (radzie miasta/gminy), które najlepiej znają potrzeby swoich mieszkańców w zakresie możliwości postoju pojazdów na swoim terenie. Tym samym to rada miasta/gminy w uchwale tj. akcie prawa miejscowego – określa ogół czynności technicznych prowadzących i pozwalających korzystającemu z drogi publicznej na opłacenie zarówno opłaty za postój w strefie jak również opłaty dodatkowej. Należy bowiem pamiętać, że zgodnie zaś z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.
Odnosząc się zaś do kwestii ustalenia sposobu wnoszenia opłaty za postój w strefie płatnego parkowania w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, należy przede wszystkim wskazać na przepisy art. 31 i 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim, zgodnie z którymi znakami pieniężnymi Rzeczypospolitej Polskiej są banknoty i monety opiewające na złote i grosze. Zatem znaki pieniężne emitowane przez NBP są prawnymi środkami płatniczymi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, co oznacza, że można nimi dokonywać płatności w sklepach, punktach usługowych, urzędach itp. W ocenie resortu infrastruktury status banknotów i monet jako prawnego środka płatniczego powinien implikować obowiązkową akceptację tj. obowiązek ich przyjmowania przez wierzyciela z tytułu zobowiązania pieniężnego.
Jednocześnie należy zauważyć, że opłaty za postój w strefie płatnego parkowania pobierane na podstawie art. 13 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz opłaty dodatkowe za nieuiszczenie opłaty za postój, w ocenie resortu infrastruktury stanowią niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2022 r. (sygn. akt I GSK 712/19) wskazano, że „Do katalogu niepodatkowych należność budżetowych o charakterze publicznoprawnym, o których stanowi art. 60 ufp ustawodawca zaliczył w punkcie 7 dochody pobierane na podstawie odrębnych ustaw, a więc i opłaty za korzystanie z przystanków pobierane na podstawie przepisów ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, jak też opłaty za parkowanie pobierane na podstawie art. 13 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2255 ze zm.). (…), zgodnie z art. 67 ust. 1 ufp, do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ordynacji podatkowej.”. Mając powyższe na uwadze przepisy Ordynacji podatkowej znajdują zastosowanie (odpowiednie) do świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 13 ustawy o drogach publicznych. Odnośnie Ordynacji podatkowej należy zauważyć, że podmioty wskazane w art. 61 § 1 Ordynacji podatkowej (tj. podatnicy prowadzący działalność gospodarczą i obowiązani do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów) - co do zasady - zobowiązania podatkowe muszą regulować w formie polecenia przelewu, a więc w formie bezgotówkowej. Jednakże, Ordynacja podatkowa w § 3 ww. art. 61 wskazuje, że bezgotówkowej formy rozliczeń jako obligatoryjnej i wyłącznej formy regulowania zobowiązań nie stosuje się do zapłaty podatków niezwiązanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Opłata za postój w strefie płatnego parkowania uiszczana przez korzystającego z drogi publicznej nie jest związana z prowadzoną działalnością gospodarczą. Tym samym, w ocenie resortu infrastruktury, obowiązujące regulacje prawne wskazują na konieczność umożliwienia dokonywania ww. opłat za postój w formie gotówkowej. Świadczą o tym zarówno przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, jak też przepisy ustawy o Narodowym Banku Polskim.
Oczywiście należy dopuścić różne formy uiszczenia opłaty za postój w strefie płatnego parkowania, przy czym z formy gotówkowej powinien mieć możliwość skorzystania każdy kto chce dokonać postoju w tej strefie. Jednocześnie należy pamiętać, że do zadań gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej, w której funkcjonują różne grupy społeczne. Zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym gmina sprzyja także solidarności międzypokoleniowej oraz tworzy warunki do pobudzania aktywności obywatelskiej osób starszych w społeczności lokalnej.
Podsumowując, w ocenie resortu infrastruktury obowiązkiem samorządu jest zapewnienie wszystkim mieszkańcom równego dostępu do świadczonych usług i zapewnienie funkcjonowania w społeczności lokalnej osób w mniejszym stopniu lub w ogóle niekorzystających z nowoczesnych metod dokonywania płatności – jak osoby starsze czy też z niepełnosprawnością albo osoby mające ograniczony dostęp do usług cyfrowych z różnych powodów. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Narodowym Banku Polskim, w opinii resortu infrastruktury do obowiązku samorządów należy zapewnienie faktycznej możliwości uiszczenia opłaty za postój w strefie płatnego parkowania w formie gotówkowej każdemu, kto chce skorzystać z możliwości postoju w strefie płatnego parkowania. Jednocześnie należy zauważyć, że do resortu infrastruktury nie były dotąd zgłaszane przez obywateli tego typu problemy.
Odnosząc się zaś do wątpliwości, które budzi „stosowanie rozwiązań, które wymuszają dokonanie opłaty z góry za określony czas postoju” należy wyjaśnić, że taki sposób uiszczenia opłaty obowiązuje praktycznie od wprowadzenia przepisów dotyczących stref płatnego parkowania i nie został nigdy uznany za niezgodny z Konsytuacją RP bądź też niesprawiedliwy społecznie. Natomiast propozycja wprowadzenia rozwiązania polegającego na umożliwieniu „pobierania biletu przy rozpoczęciu parkowania oraz uiszczenie opłaty po zakończeniu postoju, zgodnie z rzeczywistym czasem korzystania z miejsca parkingowego”, w ocenie resortu infrastruktury może sprawdzić się w przypadku „zamkniętych” parkingów, które mają szlabany uniemożliwiające wyjazd auta bez uiszczenia opłaty. Nie jest to natomiast możliwe w strefach płatnego parkowania, które są ustalane na drogach publicznych, gdzie miejsca postojowe są wyznaczane wydłuż tych dróg, bez jakichkolwiek ograniczeń w możliwości wyjechania z takiego miejsca postojowego.
Jednocześnie należy zauważyć, że obecnie samorządy wprowadzają coraz więcej alternatywnych możliwości uiszczania opłaty za postój w strefie płatnego parkowania, w tym możliwości przedłużania czasu postoju. Opłata za postój w strefie płatnego parkowania obecnie w wielu samorządach może być bowiem uiszczana:
- przez wykupienie w parkomacie - za pomocą środków pieniężnych uiszczanych gotówką lub kartą płatniczą - biletu kontrolnego z jednoznacznie określonym czasem opłaconego postoju oraz numerem rejestracyjnym zaparkowanego pojazdu, lub
- za pomocą systemu płatności mobilnych.
System płatności mobilnych jest zaś zdalnym sposobem wnoszenia opłat za postój pojazdu, za pomocą urządzenia mobilnego i technologii mobilnych, umożliwiających także rozliczanie za rzeczywisty czas postoju, z uwzględnieniem opłaty minimalnej, na zasadach określonych przez operatora tych płatności. Płatność za pomocą aplikacji jest to zatem opcja dodatkowa, niewątpliwie ułatwiająca wnoszenie zarówno opłat za postój jak również opłat w związku z wydłużeniem czasu postoju - osobom korzystającym z technologii cyfrowej, zaproponowana przez te samorządy. Należy zauważyć, że z opcji płatności mobilnych za postój w strefie płatnego parkowania korzysta coraz więcej osób w Polsce.
