Zastaw rejestrowy to rodzaj zabezpieczenia długu. W takiej sytuacji dłużnik nie musi oddawać rzeczy wierzycielowi, może dalej używać swojego mienia, a zastaw staje się ważny dopiero po wpisie do oficjalnego rejestru prowincjonalnego lub sądowego. 7 sierpnia br. Prezydent podpisał Ustawę z dnia 17 lipca 2026 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów oraz ustawy - Prawo o ruchu drogowym (nr druku sejmowego 2498). Jednocześnie Prezydent skieruje ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Celem nowych przepisów jest zmiana zasad dotyczących wykreślania zastawów rejestrowych, które wygasają z mocy prawa po 20 latach od wpisu do rejestru.
Rejestr zastawów funkcjonuje w Polsce od 1 stycznia 1998 r. Obecnie sądy rejestrowe stoją przed koniecznością wykreślenia kilkuset tysięcy zastawów wpisanych 20 lat temu. Nie jest to łatwe zadanie wobec obowiązku doręczenia stronom postanowień o wykreśleniu. Przypomnijmy, iż obowiązek powiadamiania sądu o zmianie adresu przez strony umowy zastawu rejestrowego obowiązuje od 11 stycznia 2009 r. i nie ma zastosowania do zastawów wpisanych przed tą datą. Czyli może to oznaczać brak wielu aktualnych adresów, doręczenie odpisów postanowień o wykreśleniu zastawu staje się niemożliwe, co prowadzi do zawieszenia lub umorzenia postępowania. Nowelizowany art. 18a przewiduje, że wygasły zastaw rejestrowy będzie uznawany za wykreślony po upływie 20 lat od chwili wpisu. Wyjątkiem będzie sytuacja, gdy strony postanowią utrzymać zastaw na dalszy okres (nie dłużej niż 10 lat) i do rejestry zostanie złożona zmiana umowy zastawniczej. Czyli dzięki takiej regulacji nie będzie już konieczności wydawania przez sądy postanowień o wykreśleniu i dalej zawiadamiania stron o tej czynności. Nie będzie również konieczny sam wpis dotyczący wykreślenia w rejestrze zastawów. W rejestrach (te prowadzone są w systemie teleinformatycznym) umieszczona zostanie adnotacja, że zastaw wygasł i jest uznawany za wykreślony.
Komunikat Kancelarii Prezydenta RP:
Informacja o ustawie z dnia 17 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów oraz ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Uchwalona ustawa wprowadza zmiany w ustawie z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. z 2018 r. poz. 2017 oraz z 2025 r. poz. 1792), która reguluje ustanawianie, przeniesienie i wygaśnięcie zastawu rejestrowego, przedmiot tego zastawu, prawa i obowiązki zastawcy i zastawnika, zbieg zastawu rejestrowego z innym ograniczonym prawem rzeczowym, zaspokajanie zastawnika oraz prowadzenie rejestru zastawów. Rejestr zastawów funkcjonuje w Polsce od dnia 1 stycznia 1998 r.
Aktualnie sądy rejestrowe stoją przed koniecznością dokonania wykreślenia kilkuset tysięcy zastawów rejestrowych wpisanych dwadzieścia lat temu pod rządami pierwotnej regulacji ustawowej, która wówczas nie przewidywała obowiązku powiadamiania sądu o zmianie adresu przez strony umowy zastawu rejestrowego. Przepis art. 41 ust. 2b ustawy został bowiem wprowadzony do porządku prawnego dopiero od dnia 11 stycznia 2009 r. i nie znajduje on zastosowania do zastawów wpisywanych przed tą datą. Konsekwencją upływu ustawowego terminu jest obowiązek sądu doręczenia postanowienia o wykreśleniu, pomimo że wykreślenie to ma jedynie charakter deklaratoryjny i porządkowy, gdyż zastaw wygasa bowiem z mocy prawa po upływie 20 lat od momentu dokonania jego wpisu do rejestru. W praktyce rynkowej tak długi upływ czasu prowadzi do szeregu problemów uniemożliwiających skuteczne wykreślenie wygasłych zastawów, np. w sytuacji śmierci strony lub zmiany jej adresu i niepowiadomienia o tym fakcie sądu. W związku z tym w przeważającej liczbie przypadków niemożliwe jest doręczenie przez sąd odpisów postanowień o wykreśleniu zastawu. Konsekwencją powyższego jest zawieszenie lub umorzenie postępowania bez osiągnięcia zamierzonego rezultatu.
Mają na względzie powyższy problem nowe brzmienie art. 18a ustawy wraz z pozostałymi przepisami wprowadza regulację polegającą na uznaniu wygasłego zastawu rejestrowego za wykreślony po upływie dwudziestu lat od chwili wpisu, chyba że strony postanowią o utrzymaniu zastawu na czas dalszy, nie dłuższy niż dziesięć lat i do rejestru zostanie złożona zmiana umowy zastawniczej. Tym samym eliminuje się obowiązek wydawania przez Sąd postanowienia o wykreśleniu rejestru i zawiadamiania stron o dokonanej czynności. Nie będzie również konieczny sam wpis w rejestrze zastawów. W przypadku wygaśnięcia wpisu z mocy prawa w systemie teleinformatycznym, w którym prowadzony jest rejestr zastawów, będzie za to zamieszczana adnotacja, że zastaw wygasł i uznaje się go za wykreślony na podstawie art. 18a ustawy o zastawie rejestrowym. Jeżeli wniosek o wykreślenie zastawu rejestrowego z rejestru zastawów zostanie złożony po wydaniu zarządzenia o zamieszczeniu adnotacji, sąd będzie umarzał postępowanie.
Ustawa ma wejść w życie po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia.
