Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk zwrócił się do ministra infrastruktury Dariusza Klimczaka z propozycją zainicjowania nowelizacji przepisów regulujących funkcjonowanie stref płatnego parkowania oraz śródmiejskich stref płatnego parkowania, czyli zmiany ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
Propozycja wynika z - jak pisze RPO - licznych skarg obywateli. - Wskazują oni Rzecznikowi na systemowe problemy w funkcjonowaniu SPP i ŚSPP, które powodują nieproporcjonalne obciążenia oraz naruszają konstytucyjne zasady równości, proporcjonalności i ochrony praw obywatelskich.
Rzecznik do Ministra (kliknij). Głównym ze wskazanych problemów są wysokie i nieproporcjonalne opłaty dodatkowe. Te ostatnie za nieopłacenie parkowania wynoszą od 200 do 300 zł. Rzecznik uznaje je za nieproporcjonalne do przewinienia i przekraczające możliwości finansowe wielu osób, w tym emerytów, studentów, osób o niskich dochodach czy osób z niepełnosprawnościami. Kolejną kwestią uzasadniającą propozycję zmian prawa jest brak bieżącego powiadamiania o opłatach dodatkowych. Do skrzynek takie wezwania do zapłaty często trafiają po kilku miesiącach od naruszenia. Taka sytuacja prowadzi do kumulacji kar i zadłużenia sięgającego nawet kilkunastu tysięcy złotych. Następny element to wykluczenie cyfrowe osób starszych i nie korzystających z technologii. Jak słusznie wskazuje Rzecznik, systemy płatności oparte wyłącznie na aplikacjach mobilnych wykluczają osoby starsze i niemające dostępu do nowoczesnych technologii. Problemy zgłaszali także mieszkańcy spoza SPP, którzy czują się dyskryminowani. Rozszerzenie SPP zmusiło wielu mieszkańców zameldowanych poza jej obszarem do wykupienia drogich abonamentów parkingowych. Nieproporcjonalnym uznawane jest żądanie danych osobowych. - Wnioski o umorzenie opłat dodatkowych często wiążą się z koniecznością przedstawienia wyciągów bankowych za 12 miesięcy, co budzi wątpliwości w świetle zasady minimalizacji danych. Obywatele zgłaszają, że takie wymagania są nie tylko uciążliwe, ale i naruszają prawo do prywatności, zmuszając do ujawniania szczegółowych informacji finansowych, które wykraczają poza zakres niezbędny do oceny zasadności umorzenia - czytamy w wystąpieniu.
Rzecznik podsumowuje: - Obecny system kar godzi zatem w wartości konstytucyjne, takie jak:
- zasada demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP): opóźnione powiadomienia i brak skutecznych procedur odwoławczych naruszają pewność prawną i prawa obywateli do obrony.
- zasada proporcjonalności: wysokie, sztywne kary, które nie uwzględniają wagi naruszenia ani sytuacji sprawcy, są nadmiernie dolegliwe i nieproporcjonalne.
- indywidualizacja odpowiedzialności: system ignoruje nowe standardy konstytucyjne wymagające dostosowania sankcji do winy i okoliczności, co jest szczególnie problematyczne w przypadku kar o charakterze represyjnym, które mogą prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych dla obywateli.
I konkluduje: - W celu rozwiązania tych problemów RPO proponuje rozważenie w ustawie o drogach publicznych:
- zmiany art. 13f ust. 1 w celu ustalenia maksymalnej wysokości opłaty dodatkowej proporcjonalnej do opłaty za parkowanie oraz uwzględniającej sytuację materialną zobowiązanego;
- wprowadzenia mechanizmu różnicowania opłat dodatkowych dla grup w trudnej sytuacji finansowej, takich jak emeryci, studenci czy osoby z niepełnosprawnościami, na wzór ulg w innych należnościach publicznoprawnych;
- dodania do art. 13f obowiązku niezwłocznego powiadomienia właściciela pojazdu o nałożeniu opłaty dodatkowej;
- wprowadzenia ogólnokrajowego, przejrzystego systemu umożliwiającego bieżące sprawdzanie statusu opłat dodatkowych;
- dodania przepisu umożliwiającego wniesienie odwołania od opłaty dodatkowej w terminie 14 dni od powiadomienia, z uwzględnieniem okoliczności łagodzących;
- utworzenia uproszczonej procedury administracyjnej do rozpatrywania odwołań od opłat dodatkowych;
- ograniczenia żądań danych osobowych w postępowaniach o umorzenie opłat dodatkowych;
- zapewnienia dostępności dla osób wykluczonych cyfrowo;
- wprowadzenia elastyczności egzekucji opłat dodatkowych;
- wprowadzenia możliwości rozłożenia opłaty dodatkowej na raty wprost na podstawie ustawy o drogach publicznych.
Minister do Rzecznika (kliknij). W imieniu resortu obszernie i wyczerpująco zaprezentował stanowisko resortu infrastruktury wiceminister Stanisław Bukowiec. Przywołuje, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami tj. art. 13f ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych za nieuiszczenie opłat za postój w strefie płatnego parkowania pobiera się opłatę dodatkową. Rada gminy (rada miasta) określa wysokość opłaty dodatkowej oraz sposób jej pobierania. Wysokość opłaty dodatkowej nie może przekroczyć 10% minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Opłatę dodatkową pobiera zarząd drogi, a w przypadku jego braku zarządca drogi. Mając na uwadze powyższe przepisy należy wskazać, że kompetencje w zakresie ustalania zarówno wysokości opłaty dodatkowej jak i sposobu jej pobierania - ustawodawca pozostawił właściwym organom samorządu terytorialnego (radzie miasta/gminy), które najlepiej znają potrzeby swoich mieszkańców w zakresie możliwości postoju pojazdów na swoim terenie. (…) - Resort infrastruktury co prawda podziela opinię, że istotne jest, aby sposób karania obywateli nie był wysoce restrykcyjny, nieproporcjonalny, jednak nie zgadza się z poglądem jakoby wysokość opłaty dodatkowej była nadmierna. W tym miejscu wydaje się także za zasadne wskazanie, że ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1693) dokonano zmiany w ww. art. 13f ust. 2 ustawy o drogach publicznych, która polegała na zastąpieniu ustawowego wskazanie maksymalnej wysokości opłaty dodatkowej na poziomie 50 zł, na przepis wskazujący, że wysokość opłaty dodatkowej nie może przekroczyć 10% minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Odnosząc się do problemu braku jakiegokolwiek wezwania/zawiadomienia o obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej - w ocenie resortu infrastruktury rzeczywiście takie postępowanie uniemożliwia terminowe uregulowanie tej należności. W związku z powyższym Ministerstwo Infrastruktury rozważy możliwość zmiany przepisów ustawy o drogach publicznych w zakresie obowiązku zawiadamiania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia opłaty o obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej zaraz po jej powstaniu. Co ważne w przypadku trudnej kumulacji zaległych opłat mogą tu być składane wnioski o umorzenie bądź rozłożenie na raty opłaty dodatkowej.
- Odnosząc się do postulatu wprowadzenia ogólnokrajowego, przejrzystego systemu umożliwiającego bieżące sprawdzanie statusu opłat dodatkowych, należy zauważyć, że tematyka stref płatnego parkowania i uiszczania opłat dodatkowych należy do zakresu działania poszczególnych samorządów, dlatego też resort infrastruktury nie widzi podstawy, aby system dotyczący tych właśnie opłat dodatkowych miał być systemem ogólnokrajowym (…). Nałożenie opłaty dodatkowej nie stanowi zagadnienia, które powinno zostać uregulowane w sposób przewidujący wydanie decyzji administracyjnej, od której przysługiwałoby odwołanie - informuje wiceminister. Bardzo ważnym jest tu stwierdzenie, iż resort infrastruktury rozważy rozwiązanie prawne polegające na ustanowieniu procedury uproszonej, w którym osobom zobowiązanym do uiszczenia opłaty dodatkowej przysługiwałaby reklamacja.
I tak doszliśmy do skarg dotyczących wykluczenia cyfrowego osób starszych i tych, którzy nie korzystają z technologii, w kontekście możliwości „dopłacenia” dodatkowej opłaty za postój w związku z upływem czasu parkowania tylko poprzez odpowiednią aplikację, co automatycznie wyklucza część społeczeństwa - resort infrastruktury informuje, że nie były zgłaszane tego typu problemy w zakresie uiszczania opłat za postój. Z wiedzy resortu wynika, że samorządy w stosownych uchwałach wskazują alternatywne możliwości uiszczenia opłaty za postój. (…) Płatność za pomocą aplikacji jest to opcja dodatkowa, niewątpliwie ułatwiająca wnoszenie zarówno opłat za postój jak również opłat w związku z wydłużeniem czasu postoju - osobom korzystającym z technologii cyfrowej, zaproponowana przez te samorządy. Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że z Pana wystąpienia wynika, że większość problemów dotyczących uiszczania opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za postój w strefie płatnego parkowania wynika z braku wiedzy o rozpoczęciu naliczania opłaty dodatkowej. Tym samym w sytuacji ewentualnego uregulowania obowiązku dokonywania zawiadomienia/ wezwania do zapłaty opłaty dodatkowej, nie będzie konieczne dokonywanie kolejnych zmian przepisów bowiem główny problem, będący źródłem innych takich jak narastające opłaty i odsetki, zostanie wyeliminowany.
Minister podsumowuje. - Reasumując, w ocenie resortu infrastruktury przedstawione w wystąpieniu główne problemy związane z dochodzeniem opłaty dodatkowej zostaną wyeliminowane poprzez nałożenie na gminy obowiązku informowania o powstaniu opłaty dodatkowej po jego powstaniu oraz przyznaniu obywatelom uprawnienia do złożenia reklamacji na obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej. Dokonanie zmian przepisów w ww. zakresie będzie wystarczające by w praktyce nie zdarzały się sytuacje trudne do zaakceptowania przez obywateli, opisane w wystąpieniu.
