W artykule opublikowanym na portalu PRAWO DROGOWE@NEWS [kliknij] pojawiła się propozycja, aby praktyczny egzamin wewnętrzny przeprowadzał instruktor inny niż ten, który prowadził szkolenie, przy jednoczesnym wyłączeniu instruktora prowadzącego z udziału w egzaminie. Koncepcja ta pokazuje niezrozumienie istoty egzaminu wewnętrznego. Egzamin wewnętrzny nie jest „mini” wersją egzaminu państwowego.
Podstawową funkcją egzaminu wewnętrznego jest diagnoza efektów szkolenia: wskazanie, czy uczeń osiągnął wymagany poziom umiejętności, gdzie nadal popełnia błędy i jakie elementy wymagają dalszej pracy. Wyłączenie z tego procesu instruktora prowadzącego niweluje funkcję diagnostyczną i powoduje że, egzamin wewnętrzny staje się imitacją egzaminu państwowego.
Istniejące rozwiązanie
Obowiązujące przepisy nie wymagają, aby praktyczny egzamin wewnętrzny zawsze samodzielnie przeprowadzał instruktor prowadzący. Zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia instruktor prowadzący „przeprowadza egzamin wewnętrzny lub uczestniczy w nim”. Oznacza to, że egzamin może prowadzić inny instruktor wyznaczony przez kierownika ośrodka. Świeże spojrzenie drugiej osoby jest więc możliwe już w obecnej regulacji.[2]
Nieprzypadkowo prawodawca zagwarantował instruktorowi prowadzącemu udział w tym procesie. Jeżeli egzamin przeprowadza inny instruktor to instruktor prowadzący powinien w nim uczestniczyć. W przypadku wyniku negatywnego to właśnie on, wspólnie z osobą szkoloną i na podstawie przebiegu egzaminu wewnętrznego, ustala zakres dalszego szkolenia niezbędnego do opanowania wszystkich wymaganych umiejętności. To właśnie instruktor prowadzący pełni kluczową rolę w sprzężeniu zwrotnym między sprawdzaniem a dalszym nauczaniem.[2]
Diagnoza
Ustawa nazywa egzamin wewnętrzny „kontrolnym sprawdzeniem poziomu osiągniętej wiedzy umiejętności”. O tym, że egzamin wewnętrzny pełni funkcję diagnostyczną, świadczy sposób przeprowadzania egzaminu określony w rozporządzeniu.[3]
* Po pierwsze, podczas części praktycznej realizuje się wszystkie przewidziane zadania bez względu na liczbę popełnionych błędów, chyba że dalsza jazda bezpośrednio zagraża życiu lub zdrowiu. Egzamin ma zatem ujawnić pełny profil braków, a nie potwierdzić czy zanegować posiadane umiejętności.
* Po drugie, egzaminujący wyszczególnia błędy w arkuszu i omawia je z osobą szkoloną.
* Po trzecie, przy wyniku negatywnym instruktor prowadzący ustala dalszy zakres szkolenia.
Gdy usuniemy instruktora prowadzącego z egzaminu i z bezpośredniego kontaktu z jego przebiegiem, egzamin zatraca swoją istotną funkcję jaką jest diagnoza czyli ustalenie, co dana osoba już potrafi, z czym ma problem i jakie kroki należy podjąć aby usunąć braki.
Egzamin wewnętrzny i państwowy to nie to samo
Bolesław Niemierko odróżnia egzamin powszedni (zwykle wewnętrzny), od egzaminu doniosłego, (zwykle zewnętrznego). W pierwszym najważniejsze jest wspomaganie dalszego uczenia się, a komentarz (omówienie przebiegu egzaminu) ma większe znaczenie niż sam wynik. W egzaminie państwowym wynik służy przede wszystkim podjęciu decyzji o osobie egzaminowanej (nadanie lub nie uprawnień do kierowania pojazdem), dlatego w tym egzaminie rosną wymagania bezstronności, standaryzacji i rzetelności pomiaru.[4]
Egzamin wewnętrzny w OSK jest konstrukcją mieszaną. Ma formalny próg zaliczenia i otwiera drogę do egzaminu państwowego, a jego zakres, kryteria i czas odpowiadają egzaminowi państwowemu. Nie jest więc swobodną diagnozą dokonywaną przez nauczyciela. Jednocześnie prawo nakazuje wykorzystać jego szczegółowy wynik do dalszego szkolenia. To właśnie ta podwójna funkcja uzasadnia to że, instruktor prowadzący pozostaje odpowiedzialny za przełożenie wyniku na ewentualne kontynuowanie szkolenia.
Obiektywizm
Zwolennicy całkowitego odsunięcia instruktora prowadzącego mogą słusznie wskazywać na ryzyko pobłażliwości, efekt potwierdzenia albo obronę jakości własnej pracy. Instruktor, który szkolił kursanta, może nieświadomie łagodniej interpretować jego błędy lub przeciwnie - utrwalić negatywną opinię i szukać jej potwierdzenia.
Nie wynika z nich jednak, że jedynym rozwiązaniem jest zerwanie ciągłości dydaktycznej. Niezależność osoby prowadzącej egzamin zwiększa bezstronność, ale nie gwarantuje trafności diagnozy. Instruktor inny iż prowadzący, wnosi własny poziom wymagań, styl komunikacji i sposób interpretowania zachowań itp. Zamiana osoby znającej kursanta na osobę, która go nie zna, usuwa jeden rodzaj ryzyka ale wprowadza drugi.
Zakończenie
Egzamin państwowy ma odpowiedzieć na pytanie, czy kandydat spełnił warunki konieczne do uzyskania uprawnienia. Egzamin wewnętrzny powinien dodatkowo wskazać, czego osoba szkolona jeszcze nie opanowała, z czego wynikają braki i nad czym należy dalej pracować. Aby było to możliwe, niezbędny jest udział instruktora prowadzącego, który zna dotychczasowy przebieg szkolenia, możliwości i ograniczenia osoby szkolonej oraz na podstawie własnych obserwacji i wiedzy z zakresu dydaktyki oraz przebiegu egzaminu dokonuje diagnozy, a następnie określa dalszy kierunek szkolenia.
Dariusz Pilch
Przypisy i źródła
[1] Prawo Drogowe News, „Egzamin wewnętrzny bez udziału instruktora prowadzącego”, 24 sierpnia 2026 r., https://www.prawodrogowe.pl/informacje/rozmowy/egzamin-wewnetrzny-bez-udzialu-instruktora-prowadzacego (dostęp: 10 września 2026 r.).
[2] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 4 marca 2016 r. w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców, tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1885, ze zmianą ogłoszoną w Dz.U. z 2023 r. poz. 2317, w szczególności § 7 ust. 2, § 13 oraz § 21 ust. 2-7.
[3] Ustawa z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1226, w szczególności art. 23 ust. 2 pkt 4 i ust. 4. tekst jednolity ogłoszony 5 września 2025 r.
[4] Bolesław Niemierko, Diagnostyka edukacyjna, wyd. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2021, rozdział 11.1 „Rodzaje egzaminów”, zwłaszcza tabela 11.1 „Porównanie egzaminu powszedniego z egzaminem doniosłym”. Źródło funkcji egzaminów wewnętrznych i zewnętrznych.
