Okres próbny dla kierowców od 2026 r. Czy ustawodawca zostawił lukę interpretacyjną?
Między 3 marca a 3 września 2026 r. może powstać poważna wątpliwość praktyczna.
Nowelizacja przepisów dotyczących kierujących pojazdami przywraca realny okres próbny dla osób uzyskujących po raz pierwszy prawo jazdy kategorii B. To rozwiązanie z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego jest co do zasady potrzebne i racjonalne. Początkujący kierowca, szczególnie w pierwszych miesiącach samodzielnej jazdy, wymaga nie tylko kontroli, ale również edukacyjnego wsparcia, wzmocnienia postaw defensywnych i przypomnienia, że uprawnienie do kierowania pojazdem nie jest jeszcze równoznaczne z dojrzałością drogową.
Problem nie dotyczy więc samej idei okresu próbnego. Problem dotyczy tego, od kiedy i wobec kogo nowe przepisy mają być stosowane.
Ustawa z dnia 17 października 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw [kliknij] przewiduje kilka różnych dat wejścia w życie poszczególnych regulacji. Co do zasady ustawa weszła w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, a więc 3 marca 2026 r. Jednocześnie część przepisów wchodzi w życie w innych terminach, w tym po upływie 6 albo 9 miesięcy od ogłoszenia. Już sama konstrukcja przepisów przejściowych wymaga więc ostrożnej lektury.
Najważniejsze pytanie brzmi: czy okres próbny obejmie wyłącznie osoby, które uzyskają prawo jazdy od 3 września 2026 r., czy również te, które uzyskają je od 3 marca 2026 r., ale przed 3 września 2026 r.?
Co wynika z art. 91 ustawy o kierujących pojazdami?
Nowe brzmienie art. 91 ustawy o kierujących pojazdami przewiduje, że okres próbny dla osoby, która po raz pierwszy uzyskała prawo jazdy kategorii B, trwa 2 lata, a w przypadku osoby posiadającej prawo jazdy uzyskane po ukończeniu 17 lat, ale przed ukończeniem 18 lat - 3 lata, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez nią 20 lat. Okres ten biegnie od dnia wydania prawa jazdy, a w przypadku tymczasowego elektronicznego prawa jazdy - od daty uzyskania uprawnienia zgodnie z art. 5b ust. 5.
W okresie próbnym kierującego obowiązywać ma m.in. zakaz jazdy z jakimkolwiek stężeniem alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu w organizmie. Przepis przewiduje również szczególne konsekwencje przekroczenia 12 punktów karnych. Kierujący, który w okresie próbnym przekroczy tę liczbę punktów, będzie obowiązany ukończyć praktyczne szkolenie w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym.
Dodatkowo, jeżeli kierowca w okresie próbnym popełni dwa wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, starosta ma wydać decyzję o przedłużeniu okresu próbnego albo o nałożeniu uzupełniającego okresu próbnego.
Są to więc przepisy o charakterze nie tylko edukacyjnym, ale również istotnie dolegliwym administracyjnie. Dlatego ich stosowanie powinno być jednoznaczne, przewidywalne i wolne od wątpliwości przejściowych.
Art. 9 nowelizacji: przepisy są, ale ich stosowanie odroczono
Kluczowe znaczenie ma art. 9 nowelizacji. Wynika z niego, że miedzy innymi przepisy rozdziału 14 ustawy o kierujących pojazdami, czyli przepisy dotyczące okresu próbnego, stosuje się po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Skoro zasadnicza data wejścia w życie ustawy to 3 marca 2026 r., to rozpoczęcie stosowania rozdziału 14 przypada na 3 września 2026 r.
To oznacza, że ustawodawca świadomie odroczył praktyczne stosowanie przepisów o okresie próbnym. Nie jest to jedynie techniczna data bez znaczenia. Odroczenie stosowania przepisu oznacza, że do 2 września 2026 r. organy nie powinny na jego podstawie nakładać obowiązków, sankcji ani szczególnych konsekwencji administracyjnych.
I tu pojawia się zasadnicza wątpliwość.
Art. 16 nowelizacji: przepis przejściowy, który budzi pytania
Art. 16 nowelizacji stanowi, że do osób, które uzyskały uprawnienia do kierowania pojazdami przed dniem wejścia w życie ustawy, nie stosuje się przepisów rozdziału 14 ustawy o kierujących pojazdami w nowym brzmieniu. Na pierwszy rzut oka przepis wydaje się jasny. Chroni osoby, które uzyskały uprawnienia przed wejściem w życie ustawy, a więc przed 3 marca 2026 r.
Wątpliwości jednak stają się poważniejsze, jeżeli spojrzymy na wcześniejsze brzmienie art. 16 procedowane w toku prac legislacyjnych: Do osób, które uzyskały uprawnienia do kierowania pojazdami przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, oraz do osób, które w okresie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy ukończyły kurs, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 4, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Pierwotna wersja art. 16 obejmowała nie tylko osoby, które już miały prawo jazdy, ale także osoby, które w okresie 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy ukończyły kurs podstawowy dla kandydatów na kierowców, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Była to konstrukcja bardziej ochronna, bardziej przewidywalna i bliższa zasadzie zaufania obywatela do państwa.
W praktyce oznaczałaby, że osoba, która rozpoczęła proces szkolenia w okresie przejściowym i ukończyła kurs w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy, byłaby rozliczana według przepisów dotychczasowych. Innymi słowy, ustawodawca pierwotnie dostrzegał potrzebę ochrony nie tylko tych, którzy już uzyskali uprawnienia, ale także tych, którzy byli „w toku” procedury uzyskiwania prawa jazdy.
Ostateczne usunięcie tej części przepisu (zmieniony przez art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. (Dz.U.2026.180 [kliknij]) zmieniającej min. ustawę z dniem 3 marca 2026 r.) rodzi dwa możliwe odczytania.
Pierwsze - rygorystyczne - zakłada, że ustawodawca świadomie zrezygnował z ochrony osób, które w okresie 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy ukończą kurs. W takim wariancie ochrona przejściowa przysługiwałaby wyłącznie osobom, które uzyskały uprawnienia przed 3 marca 2026 r.
Drugie - prospołeczne i bardziej zgodne z zasadą pewności prawa - zakłada, że skoro jednocześnie art. 9 odracza stosowanie przepisów rozdziału 14 o 6 miesięcy, to nowy okres próbny powinien realnie obejmować dopiero osoby uzyskujące uprawnienia od dnia rozpoczęcia stosowania tych przepisów, czyli od 3 września 2026 r. Art. 9 wprost przewiduje bowiem, że przepisy rozdziału 14 ustawy o kierujących pojazdami stosuje się dopiero po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Ta druga interpretacja lepiej chroni adresatów prawa przed zaskoczeniem. Kandydat na kierowcę, który rozpoczął kurs albo uzyskał uprawnienia w okresie między 3 marca a 2 września 2026 r., nie powinien być następczo obejmowany szczególnym reżimem okresu próbnego w sposób, który nie był dla niego jednoznaczny w chwili szkolenia, egzaminu lub uzyskania uprawnienia.
W efekcie można wyróżnić trzy grupy kierowców:
Data uzyskania prawa jazdy kat. B
Sytuacja prawna
do 2 marca 2026 r.
osoby wyraźnie wyłączone spod nowych przepisów rozdziału 14
od 3 marca do 2 września 2026 r.
grupa problematyczna - brak jednoznacznego wyłączenia w art. 16
od 3 września 2026 r.
osoby niewątpliwie objęte stosowaniem okresu próbnego
Największe wątpliwości dotyczą zatem tych, którzy zdadzą egzamin i uzyskają uprawnienia w okresie od 3 marca do 2 września 2026 r.
Czy okres próbny może „wstecznie” objąć kierowców z okresu przejściowego?
Literalnie można próbować twierdzić, że skoro art. 16 wyłącza tylko osoby, które uzyskały uprawnienia przed 3 marca 2026 r., to osoby uzyskujące prawo jazdy po tej dacie nie korzystają z ochrony przepisu przejściowego. W takim ujęciu od 3 września 2026 r. rozdział 14 zacząłby być stosowany także wobec tych kierowców, którzy uzyskali prawo jazdy między 3 marca a 2 września 2026 r.
Taka interpretacja jest jednak bardzo ryzykowna.
Po pierwsze, do 2 września 2026 r. przepisy rozdziału 14 nie są jeszcze stosowane. Trudno więc przyjmować, że obywatel w tym czasie znajduje się w reżimie prawnym, który formalnie nie wywołuje jeszcze skutków praktycznych.
Po drugie, okres próbny wiąże się z konkretnymi konsekwencjami: obowiązkiem ukończenia szkolenia po przekroczeniu 12 punktów, możliwością przedłużenia okresu próbnego, a pośrednio również z ryzykiem dalszych konsekwencji administracyjnych. Tego typu regulacje powinny być interpretowane ściśle i przewidywalnie.
Po trzecie, obywatel powinien wiedzieć w chwili uzyskania uprawnienia, jaki reżim prawny go obejmuje. Jeżeli osoba uzyskująca prawo jazdy 15 kwietnia 2026 r. słyszy, że przepisy o okresie próbnym będą stosowane dopiero od 3 września 2026 r., to późniejsze objęcie jej tym reżimem w sposób „nakładający się” na wcześniejszy okres byłoby co najmniej dyskusyjne.
Co z punktami karnymi zdobytymi przed 3 września 2026 r.?
To pytanie ma ogromne znaczenie praktyczne. Jeżeli kierowca uzyska prawo jazdy np. 10 kwietnia 2026 r., a następnie przed 3 września 2026 r. popełni wykroczenia, za które otrzyma punkty karne, czy punkty te będą mogły być zaliczone do limitu 12 punktów przewidzianego dla okresu próbnego?
Moim zdaniem - nie powinny.
Art. 91 ust. 6 mówi o kierującym, który w okresie próbnym przekroczył liczbę 12 punktów. Skoro przepisy o okresie próbnym mają być stosowane dopiero od 3 września 2026 r., to naruszenia popełnione wcześniej nie powinny być traktowane jako naruszenia popełnione „w okresie próbnym” w rozumieniu tego przepisu.
Inna interpretacja prowadziłaby do sytuacji niebezpiecznej: kierowca byłby oceniany według reżimu, który w chwili popełnienia naruszenia nie był jeszcze wobec niego stosowany. Taka wykładnia byłaby trudna do pogodzenia z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Nie oznacza to oczywiście, że punkty zdobyte przed 3 września 2026 r. znikają z ewidencji. One nadal funkcjonują w ogólnym systemie punktowym. Pytanie dotyczy wyłącznie tego, czy mogą zostać wykorzystane jako punkty „okresu próbnego” na potrzeby szczególnego limitu 12 punktów. W mojej ocenie nie powinny.
Prospołeczna wykładnia: bezpieczeństwo tak, ale nie kosztem pewności prawa
Prawo o ruchu drogowym i ustawa o kierujących pojazdami mają służyć bezpieczeństwu. Nie mogą jednak budować bezpieczeństwa przez niepewność prawną. Kandydat na kierowcę, instruktor, egzaminator, starosta, policjant i administrator danych w CEK powinni mieć jasność, od kiedy obowiązuje nowy reżim okresu próbnego.
Dlatego najbardziej racjonalna, prospołeczna i zgodna z zasadami państwa prawa interpretacja powinna być następująca:
Nowe przepisy o okresie próbnym powinny obejmować osoby, które uzyskają prawo jazdy kategorii B albo tymczasowe elektroniczne prawo jazdy w zakresie kategorii B od 3 września 2026 r.
W konsekwencji:
punkty karne uzyskane przed 3 września 2026 r. nie powinny być zaliczane na poczet limitu 12 punktów przewidzianego dla kierowcy znajdującego się w okresie próbnym.
Taka interpretacja najlepiej realizuje cel ustawy: wzmacnia bezpieczeństwo młodych i początkujących kierowców, ale jednocześnie chroni obywateli przed zaskoczeniem prawnym i przed stosowaniem przepisów w sposób quasi-retroaktywny.
Potrzebna pilna wykładnia, albo korekta przepisu
Sprawa nie jest wyłącznie akademicka. Dotyczy tysięcy kandydatów na kierowców, którzy będą zdawać egzaminy w 2026 r. Dotyczy również ośrodków szkolenia kierowców, WORD-ów, starostw, Policji i systemów teleinformatycznych obsługujących centralną ewidencję kierowców.
Dlatego warto postawić ustawodawcy i administracji kilka pytań:
Czy osoba, która uzyska prawo jazdy 4 marca 2026 r., będzie objęta okresem próbnym od 3 września 2026 r.?
Czy punkty karne przypisane przed 3 września 2026 r. będą automatycznie uwzględniane przy ocenie przekroczenia limitu 12 punktów w okresie próbnym?
Czy CEK zostanie przygotowany do rozróżnienia punktów „zwykłych” od punktów relewantnych dla okresu próbnego?
Dlaczego z pierwotnego art. 16 usunięto ochronę osób, które w okresie 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy ukończyły kurs na prawo jazdy?
Czy usunięcie tego fragmentu miało oznaczać świadome objęcie okresem próbnym osób, które uzyskają prawo jazdy między 3 marca a 2 września 2026 r.?
Jeżeli tak, to dlaczego jednocześnie art. 9 odracza stosowanie rozdziału 14 właśnie o 6 miesięcy?
Czy kandydat, który rozpoczął kurs w marcu lub kwietniu 2026 r., ma być traktowany jak osoba objęta nowym okresem próbnym, mimo że przepisy tego rozdziału nie były jeszcze stosowane w czasie jego szkolenia, egzaminu i pierwszych miesięcy samodzielnej jazdy?
Konkluzja
Okres próbny dla początkujących kierowców jest rozwiązaniem potrzebnym. Może być ważnym narzędziem poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, szczególnie jeżeli będzie powiązany z realną edukacją, praktycznym szkoleniem w zakresie zagrożeń i odpowiedzialnym monitorowaniem zachowań młodych kierowców. Jednak przepisy przejściowe muszą być czytelne. W obecnym brzmieniu art. 9 i art. 16 nowelizacji pozostawiają istotną wątpliwość co do sytuacji osób, które uzyskają prawo jazdy między 3 marca a 2 września 2026 r.
Analiza historii legislacyjnej art. 16 pokazuje, że ustawodawca pierwotnie rozważał szerszą ochronę przejściową, obejmującą nie tylko osoby, które uzyskały już uprawnienia przed wejściem w życie ustawy, ale także osoby, które w okresie 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy ukończyły kurs na prawo jazdy. Ostateczne usunięcie tej części przepisu nie powinno jednak prowadzić do automatycznego i rygorystycznego objęcia okresem próbnym osób, które uzyskały uprawnienia przed rozpoczęciem stosowania rozdziału 14. Skoro art. 9 nowelizacji odracza stosowanie przepisów o okresie próbnym do 3 września 2026 r., to właśnie ta data powinna być traktowana jako praktyczna granica wejścia kierowców w nowy reżim prawny.
Prospołeczna wykładnia powinna więc prowadzić do wniosku, że nowy okres próbny obejmuje osoby, które uzyskają prawo jazdy kategorii B lub tymczasowe elektroniczne prawo jazdy w zakresie kategorii B od 3 września 2026 r. Punkty karne uzyskane przed tą datą nie powinny być zaliczane do limitu 12 punktów przewidzianego dla kierowcy znajdującego się w okresie próbnym. Inaczej mielibyśmy do czynienia z sytuacją, w której obywatel ponosi szczególne konsekwencje prawne za zachowania z okresu, w którym nowy reżim okresu próbnego nie był jeszcze stosowany.
Bezpieczeństwo ruchu drogowego wymaga stanowczego prawa. Ale stanowcze prawo musi być również jasne, przewidywalne i uczciwe wobec tych, których dotyczy.
Jakub Grabowski, b. wieloletni instruktor nauki jazdy i egzaminator, z ramienia Mazowieckiego Urzędu Marszałkowskiego nadzorujący działania word-ów, ekspert tyg. PRAWO DROGOWE@NEWS
