W wykazie prac legislacyjnych opublikowany został projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (UD456 [kliknij]). Prace nad nim prowadzi Ministerstwo Sprawiedliwości, pod nadzorem sekretarza stanu Arkadiusza Myrchy, planowane przyjęcie projektu przez Radę Ministrów określono na I kwartał 2027 roku. Celem planowanych zmian w Kodeksie karnym oraz wybranych ustawach powiązanych wynika z potrzeby wzmocnienia ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz wzmocnienia bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego, pieszych, rowerzystów oraz użytkowników hulajnóg, w tym także hulajnóg elektrycznych i innych urządzeń transportu osobistego.
- Pomimo sukcesywnego zaostrzania sankcji karnych, utrzymuje się znacząca liczba przypadków prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego oraz notorycznych przypadków łamania orzeczonych przez sąd zakazów prowadzenia pojazdów mechanicznych - oceniają autorzy projektu. Wskazują, iż konieczne jest wprowadzenie odpowiednich regulacji, pozwalających realizować funkcję prawa karnego - prewencję generalną, która ma powstrzymywać obywateli przed popełnianiem przestępstw pokazując, poprzez zagrożenie karą oraz wymierzanie wyroków, że łamanie prawa wiąże się z realnymi i dotkliwymi konsekwencjami. I właśnie resort zaproponował zmiany dla wzmocnienia bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego. Zmiany określono jako niezbędne, odnosząc się do:
- stosowania instytucji probacyjnych wobec sprawców najpoważniejszych przestępstw drogowych (zaostrzenie zasad),
- wykonywania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów,
- odpowiedzialności przedsiębiorcy za udostępnianie pojazdu mechanicznego bez uzyskania informacji o orzeczonym wobec klienta zakazie prowadzenia pojazdów,
- terminu procesowego gromadzenia danych osobopoznawczych w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym,
- odpowiedzialności za nieprawidłowy udział w ruchu przy wykorzystaniu rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych, urządzeń transportu osobistego (oraz pojazdów imitujących rowery (elektryczne), hulajnogi elektryczne i UTO.
Zaostrzenie zasad mają dotyczyć szczególnie przypadków:
- (ponownego) prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, w tym w trakcie obowiązywania orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów;
- spowodowania katastrofy, niebezpieczeństwa katastrofy albo wypadku w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego.
Środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. W tej ważnej kwestii napisano: - W obecnym stanie prawnym występuje kilka problemów związanych ze stosowaniem zakazu prowadzenia pojazdów, zarówno orzeczonego za przestępstwo, jak i orzeczonego za wykroczenie. Kluczową kwestią, w przypadku orzeczenia wobec sprawcy kilku środków karnych w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, jest to, że w obecnym stanie prawnym biegną one równolegle, a nie po kolei. Zatem, gdy w podobnym czasie na sprawcę zostaną nałożone przykładowo 3 zakazy prowadzenia pojazdów, odpowiednio na okres roku, dwóch lat oraz trzech lat, to wykonany zostanie w praktyce tylko zakaz najsurowszy (czyli tylko ten trzyletni). Pozostałe zakazy zostaną pochłonięte, gdyż okres, na który zostały orzeczone, będzie biegł w trakcie wykonywania zakazu trzyletniego. Taki stan prawny jest trudny do pogodzenia ze skuteczną polityką zarówno karania, jak i odstraszania potencjalnych sprawców czynów zabronionych i zasługuje na zmianę. Ponadto, w obecnym stanie prawnym w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów obok już wcześniej orzeczonych zakazów prowadzenia pojazdów wobec tej samej osoby, brakuje regulacji odnośnie do ustalania ewentualnej innej kolejności wykonywania ww. zakazów niżby to wynikało z kolejności uprawomocnienia tych zakazów. Obecnie obowiązujące przepisy milczą również w przypadku biegu przedawnienia kilku sekwencyjnych zakazów prowadzenia pojazdów orzeczonych wobec jednej osoby. Taki stan prawny jest niepożądany pod kątem sędziowskiej zasady swobodnego uznania i wymaga zmiany.
Odpowiedzialność przedsiębiorcy za udostępnianie pojazdu mechanicznego bez uzyskania informacji o orzeczonym wobec klienta zakazie prowadzenia pojazdów. W obecnym stanie prawnym występuje problem polegający na tym, że przy wypożyczaniu pojazdu mechanicznego przez profesjonalnego przedsiębiorcę do prowadzenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym nie istnieje formalny obowiązek przeprowadzania procedury weryfikującej to, czy potencjalny najemca jest objęty orzeczonym przez sąd zakazem prowadzenia pojazdów. Taki stan stanowi pole do nadużyć, może prowadzić do występowania zagrożeń w ruchu publicznym i wymaga zmiany. (…)
Projektowane zmiany w Kodeksie karnym. Zacytujmy ważne informacje dotyczące istoty rozwiązań planowanych w projekcie, w tym proponowane środki realizacji:
1) w art. 37a § 2 k.k. - wyłączenie możliwości stosowania art. 37a § 1 k.k. wobec wskazanych w nim sprawców, tj. również wobec sprawców przestępstwa określonego w art. 178a § 1, art. 178a § 4 oraz w art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. W praktyce oznacza to, że sąd co do zasady będzie orzekał karę pozbawienia wolności, a nie karę ograniczenia wolności lub grzywny zamiast niej.
2) w art. 43 § 2 k.k. - w przypadku orzeczenia wobec sprawcy kilku środków karnych na określony czas w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będą biegły one po kolei (jeden po drugim), czyli sekwencyjnie, a nie jak dotychczas jednocześnie (zasada sekwencyjnego wykonywania orzeczonych zakazów, w tym przede wszystkim zakazu prowadzenia pojazdów, za przestępstwo lub wykroczenie w kolejności, w jakiej zakazy te się uprawomocniły). Przewidziano jednocześnie wprowadzenie regulacji, aby sąd miał możliwość oznaczania daty początkowej wykonywania kilku zakazów prowadzenia pojazdów po kolei oraz dających kompetencję sędziemu sądu, który jako ostatni orzekał zakaz, do zmiany kolejności ich wykonywania ze względu na cele orzeczonych środków.
3) w art. 43 § 2a k.k. - w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawieniem wolności, sprawcy nie będzie biegł okres orzeczonego prawomocnie wobec niego i niewykonanego jeszcze zakazu prowadzenia pojazdów. Sprawca będzie więc odczuwał realną dolegliwość związaną z nałożonym środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdu, gdyż środek ten będzie wykonywany już po wykonaniu kar, a zatem dopiero po opuszczeniu jednostki penitencjarnej przez sprawcę.
4) w art. 69 § 4 k.k. - wprowadzenie ograniczenia możliwości zawieszenia wykonania kary jedynie do szczególnie uzasadnionych przypadków w sytuacji:
- popełnienia przestępstw (ponownego) prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, w tym w trakcie obowiązywania orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów oraz niestosowania się do orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. Regulacja ta również wzmocni reakcję karną, zwiększy funkcję odstraszającą oraz podkreśli szczególne znaczenie ochrony bezpieczeństwa w ruchu drogowym,
- popełnienia przestępstw katastrofy, niebezpieczeństwa katastrofy albo wypadku, w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Nowa regulacja będzie stanowić odejście od kazuistycznego określania progów stężenia alkoholu i wprowadzi jednolite kryterium dla warunkowego zawieszania wykonania kary w przypadku popełnienia jednego z ww. przestępstw. Rozwiązanie to zapewni spójność systemową, czyli wyeliminuje różnicowanie sprawców w zależności od poziomu stężenia alkoholu, wzmocni funkcję prewencji ogólnej i szczególnej, a w konsekwencji zwiększy przewidywalność orzecznictwa. Projektowane rozwiązanie odchodzi od kazuistycznego określania progów stężenia alkoholu i wprowadza jednolite kryterium: samo popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1, art. 178a § 4 lub niezastosowanie się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych (art. 244 k.k. w tym zakresie) skutkuje możliwością warunkowego zawieszenia wykonania kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Celem projektowanych zmian jest zatem ograniczenie możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawców wskazanych przestępstw tylko do „szczególnie uzasadnionych wypadków”, wyeliminowanie możliwości warunkowego umorzenia postępowania wobec tych sprawców, jak i wyłączenie możliwości zastosowania art. 37a § 1 k.k., a tym samym ograniczenie możliwości orzekania wobec nich kar wolnościowych zamiast kary pozbawienia wolności.
Projektowane zmiany w Kodeksie wykroczeń. Tu zmiany przewidują m.in.:
1) w art. 29 § 5 k.w. - zawieszenie biegu okresu orzeczonego zakazu w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawieniem wolności;
2) w art. 86a i 86b k.w. - zaostrzenie sankcji w przypadku popełnienia wykroczeń zawartych w przepisach art. 86a k.w. (penalizuje poruszanie się rowerem (elektrycznym), hulajnogą elektryczną, UTO lub przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch na drodze dla pieszych z prędkością, która nie jest zbliżona do prędkości pieszego lub bez ustępowania pieszemu pierwszeństwa) i art. 86b § 2 k.w. (penalizuje popełnienie wykroczeń zawartych w katalogu z art. 86b § 1 k.w. wymierzonych w pieszych na przejściach dla pieszych). Projektowany nowy katalog sankcji będzie przewidywał w obydwu przepisach karę grzywny nie niższą niż 100 zł i nie będzie przewidywał kary nagany. Jako że domyślne „widełki” sankcji w przypadku grzywny w k.w. wynoszą od 20 do 5000 zł, powyższe zmiany stanowią zaostrzenie dolnej granicy zagrożenia ustawowego karą i wyeliminowanie możliwości nałożenia kary łagodniejszego rodzaju w postaci kary nagany. Powyższe rozwiązania przede wszystkim mają na celu maksymalizację bezpieczeństwa i minimalizację poczucia dyskomfortu pieszych w korzystaniu z chodnika oraz przejść dla pieszych. Wyszczególnienie w art. 86b § 2 k.w. przykładowego katalogu tzw. innych pojazdów, to jest pojazdów innych niż mechaniczne (pierwotny katalog wykroczeń zawarty w art. 86b § 1 k.w. dotyczy pojazdów mechanicznych), w postaci rowerów (elektrycznych), hulajnóg elektrycznych oraz UTO, co do tej pory nie zostało wprost wyrażone w dotychczasowym brzmieniu przepisu pozwoli na uniknięcie wątpliwości interpretacyjnych w jego stosowaniu. Dzięki tej zmianie będzie oczywiste, że w przypadku popełnienia jednego z wykroczeń zawartych w art. 86b § 1 k.w. do którego odsyła projektowany art. 86b § 2 k.w. przy wykorzystaniu roweru, hulajnogi elektrycznej lub UTO faktycznie dojdzie do popełnienia wykroczenia.
3) dodanie art. 961 § 1 i 2 k.w. - możliwości ukarania karą grzywny osoby będącej przedsiębiorcą, która w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, udostępnia do prowadzenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym pojazd mechaniczny osobie bez uzyskania informacji o orzeczonym przez sąd zakazie prowadzenia pojazdów.
Projektowane zmiany w ustawie - Kodeks postępowania karnego. Te przewidują m.in.: W art. 213 § 1b k.p.k - zmiana terminu procesowego gromadzenia danych osobopoznawczych w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym. Projektowana zmiana. polega na rezygnacji z wymogu uzyskiwania danych osobopoznawczych ponownie, jeżeli od sporządzenia tych danych upłynął okres 6 miesięcy.
