Okres próbny od 4 września 2026 r. Co instruktor powinien wiedzieć i co przekazać każdemu kandydatowi na kierowcę?
Okres próbny nie jest rozwiązaniem przeznaczonym wyłącznie dla 17-latków, jak czasami czytamy w Internecie. Od 4 września 2026 r. obejmie każdą osobę, która po raz pierwszy uzyska prawo jazdy kategorii B - niezależnie od tego, czy ma 17, 18, 30 czy 60 lat. Przepisy obowiązujące od 3 marca, dotyczące jazdy z osobą towarzyszącą, stanowią odrębną regulację adresowaną tylko do niepełnoletnich kierowców.
Podstawą nowych zasad jest przede wszystkim Ustawa z dnia 17 października 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw opublikowana w Dzienniku Ustaw z 2025 roku pod pozycją 1676 [kliknij] zmieniająca m.in. ustawę o kierujących pojazdami i Prawo o ruchu drogowym.
Najpierw ważne sprostowanie daty: 4, nie 3 września
W wielu materiałach prasowych, a nawet w komunikacie opartym na informacji Biura Ruchu Drogowego KGP, jako termin rozpoczęcia stosowania okresu próbnego wskazano 3 września 2026 r.
Dokładne odczytanie art. 9 ustawy nowelizującej prowadzi jednak do daty 4 września 2026 r. Ustawa weszła w życie 3 marca, natomiast przepisy rozdziału 14 ustawy o kierujących pojazdami stosuje się „po upływie 6 miesięcy”. Sześciomiesięczny termin upływa 3 września, a przepisy stosuje się od dnia następnego.
Datę tę potwierdzają dwa akty wykonawcze:
* Komunikat Ministra Cyfryzacji z dnia 2 czerwca 2026 r. w sprawie określenia terminu oraz zakresu wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających przekazywanie w centralnej ewidencji kierowców danych o wykroczeniach lub przestępstwach stanowiących naruszenia przepisów ruchu drogowego i przypisanych im punktach oraz o wysokości i uiszczeniu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 732) [kliknij] - wyznaczający wdrożenie odpowiednich funkcji centralnej ewidencji kierowców na 4 września;
* Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 sierpnia 2026 r. w sprawie praktycznego szkolenia w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym (Dz. U. z 2026 r. poz. 1118) [kliknij]. Ten akt wykonawczy dotyczy szkolenia w ODTJ. Również wchodzi w życie 4 września.
Dla materiałów szkoleniowych i informacji przekazywanych kursantom właściwą datą jest zatem 4 września 2026 r.
Kogo obejmie nowy okres próbny?
Okres próbny rozpocznie się wobec osoby, która 4 września 2026 r. lub później po raz pierwszy uzyska prawo jazdy kategorii B.
Będzie trwał:
* 2 lata - jeżeli kierowca uzyska kategorię B po ukończeniu 18 lat;
* 3 lata - jeżeli uzyska ją między 17. a 18. rokiem życia, jednak nie dłużej niż do ukończenia 20 lat.
Co do zasady okres liczy się od dnia wydania prawa jazdy. Jeżeli kierowcy wygenerowano tymczasowe elektroniczne prawo jazdy, początkiem jest dzień uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu państwowego.
Posiadanie wcześniej kategorii AM, A1, B1 albo T nie wyłącza okresu próbnego. Decyduje pierwsze uzyskanie kategorii B. Jednocześnie część ograniczeń okresu próbnego - zwłaszcza obowiązek zachowania 0,0‰ - dotyczy prowadzenia każdego pojazdu samochodowego, a nie tylko pojazdu prowadzonego na podstawie kategorii B.
Ustawą z 29 maja 2026 r. dodano art. 16a, zgodnie z którym wobec osób posiadających kategorię B przed rozpoczęciem stosowania nowego rozdziału 14 stosuje się jego wcześniejsze brzmienie. W praktyce oznacza to, że kierowcy, którzy uzyskali kategorię B przed 4 września, nie zostaną włączeni z mocą wsteczną do nowego okresu próbnego. Przepis przejściowy znajduje się w Ustawie z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 982 [kliknij]).
Co obowiązuje wszystkich kierowców w okresie próbnym?
Najważniejsze zasady są następujące:
1. Bezwzględne 0,0 ‰
Podczas prowadzenia pojazdu samochodowego nie można przekroczyć:
- 0,0‰ alkoholu we krwi,
- 0,0 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza,
- 0,0 ng/ml środka działającego podobnie do alkoholu.
Nie jest to zwykły zakaz prowadzenia w stanie po użyciu alkoholu. Dla kierowcy w okresie próbnym ustawowa granica została ustalona dokładnie na poziomie zero.
2. Szkolenie po przekroczeniu 12 punktów
Przekroczenie 12 punktów, czyli uzyskanie co najmniej 13 punktów, nie oznacza jeszcze automatycznego cofnięcia uprawnień. Kierowca musi jednak ukończyć praktyczne szkolenie z zagrożeń w ruchu drogowym w ODTJ.
Szkolenie trwa godzinę, kosztuje 500 zł i obejmuje m.in. hamowanie awaryjne oraz jazdę w zakręcie na płycie poślizgowej. Co do zasady należy je ukończyć przed upływem 12 miesięcy od naruszenia powodującego przekroczenie progu. Jeżeli prawomocne rozstrzygnięcie zapadło po ponad 9. miesiącach od czynu, termin wynosi 3 miesiące od jego uprawomocnienia.
3. Dwa wykroczenia mogą oznaczać dodatkowe dwa lata nadzoru
Chodzi wyłącznie o wykroczenia z katalogu określonego w art. 92 ust. 5 ustawy o kierujących pojazdami, a nie o dowolne dwa mandaty. Jeżeli dwa takie czyny popełniono w okresie próbnym i zostały potwierdzone prawomocnymi rozstrzygnięciami, starosta:
- przedłuża trwający okres próbny o 2 lata - gdy oba rozstrzygnięcia zapadły przed jego zakończeniem, albo
- nakłada uzupełniający dwuletni okres próbny - gdy co najmniej jedno rozstrzygnięcie zapadło już po zakończeniu pierwotnego okresu.
4. Trzy wykroczenia albo przestępstwo oznaczają cofnięcie uprawnień
Jeżeli w okresie próbnym kierowca popełni przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji albo trzy wykroczenia z ustawowego katalogu, starosta cofa uprawnienia. Powrót do kierowania wymaga ponownego spełnienia wszystkich warunków stawianych osobie ubiegającej się o prawo jazdy po raz pierwszy - w tym odbycia szkolenia i zdania egzaminu.
Nowy katalog obejmuje m.in. wykroczenia wskazane w art. 86 § 1, 1a i 2, art. 86b § 1, art. 87 § 1, art. 92a § 2, art. 92b, art. 97a i art. 98 Kodeksu wykroczeń. Obejmuje również niektóre czyny z art. 90, art. 92 § 1 i 2 oraz art. 97, jeżeli dotyczą pierwszeństwa, znaków regulujących pierwszeństwo, czerwonego światła albo poleceń osoby kierującej ruchem.
Nowe przepisy nie wprowadzają natomiast zielonego listka ani specjalnych limitów 50/80/100 km/h. Takie rozwiązania występowały w dawnym, nigdy w pełni niewdrożonym modelu okresu próbnego, ale nie znalazły się w nowym brzmieniu rozdziału 14.
Co od 3 marca dotyczy wyłącznie 17-latków?
Od 3 marca 2026 r. osoba, która ukończyła 17 lat, może uzyskać kategorię B. Nie oznacza to jednak, że tego dnia uruchomiono nowy okres próbny.
Do ukończenia 18 lat jej prawo jazdy jest ważne wyłącznie na terytorium Polski. Ponadto przez pierwszych 6 miesięcy od uzyskania uprawnienia - nie dłużej jednak niż do 18. urodzin - może kierować samochodem innym niż czterokołowiec tylko z pasażerem siedzącym z przodu.
Osoba towarzysząca musi:
- mieć co najmniej 25 lat;
- posiadać kategorię B nieprzerwanie od minimum 5 lat;
- nie być objęta zakazem prowadzenia pojazdów i nie mieć takiego zakazu w poprzednich 5. latach;
- pozostawać całkowicie trzeźwa i wolna od środków działających podobnie do alkoholu.
Wymogów wieku i pięcioletniego stażu nie stosuje się do instruktora ani egzaminatora.
Od 4 września niepełnoletni, który po raz pierwszy uzyska kategorię B, będzie podlegał jednocześnie dwóm grupom regulacji:
- przepisom art. 8a o osobie towarzyszącej;
- przepisom nowego okresu próbnego.
Dodatkowo, do ukończenia 18 lat, kierując pojazdem samochodowym innym niż czterokołowiec, nie będzie mógł:
- przewozić pasażera, który nie ukończył 18 lat, bez obecności osoby spełniającej warunki osoby towarzyszącej;
- wykonywać transportu drogowego rzeczy;
- wykonywać przewozu osób taksówką ani przewozu okazjonalnego.
Może więc dojść do sytuacji, w której po upływie sześciomiesięcznego obowiązku jazdy z opiekunem 17-latek będzie mógł prowadzić sam, ale nadal nie będzie mógł samodzielnie przewozić niepełnoletnich pasażerów.
W szkoleniu warto szczególnie rozdzielać trzy pojęcia: zatrzymanie prawa jazdy przez Policję, administracyjne zatrzymanie prawa jazdy przez starostę oraz cofnięcie uprawnienia. Nie są to synonimy.
Art. 18 ustawy z 2 grudnia 2021 r. - rzeczywisty czy tylko pozorny dualizm?
Art. 18 Ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2328) [kliknij] jest przepisem przejściowym obowiązującym do czasu wdrożenia odpowiednich rozwiązań centralnej ewidencji kierowców. Nie posługuje się określeniem „okres próbny”, ale tworzy mechanizm o podobnym charakterze.
Na jego podstawie starosta - na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji - cofał uprawnienie w razie:
- przekroczenia 20 punktów w pierwszym roku od wydania pierwszego prawa jazdy;
- popełnienia w ciągu dwóch lat od wydania pierwszego prawa jazdy przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji albo trzech wskazanych wykroczeń.
Art. 18 przewiduje także skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji po przekroczeniu 24 punktów oraz cofnięcie uprawnienia, jeżeli kierowca nie podda się temu sprawdzeniu.
W przestrzeni Internetu pojawiają się całkiem zrozumiałe poglądy, że art. 18 i nowy rozdział 14 mogą działać równolegle, np. wobec osoby, która wcześniej uzyskała inną kategorię np. A1, a następnie kategorię B.
Komentarze trafnie pokazują różnicę pomiędzy dwoma „zegarami”: pierwszym prawem jazdy dowolnej kategorii oraz pierwszą kategorią B. Wątpliwości budzi jednak założenie o trwałym równoległym obowiązywaniu obu podstaw prawnych po 4 września.
Art. 18 rozpoczyna się bowiem od sformułowania: „Do dnia wdrożenia rozwiązań technicznych”, wskazanych w komunikacie wydanym na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z 9 maja 2018 r. Komunikat Ministra Cyfryzacji został już wydany, opiera się dokładnie na tej podstawie prawnej i wyznacza wdrożenie danych o wykroczeniach, przestępstwach i punktach na 4 września 2026 r.
Wykładnia językowa i systemowa prowadzi zatem do wniosku, że:
- do 3 września włącznie działa przejściowy mechanizm z art. 18;
- od 4 września jego miejsce zajmują docelowe rozwiązania oparte na CEK, nowym rozdziale 14 i art. 103 ustawy o kierujących pojazdami;
- nie powinny istnieć dwie równoległe podstawy cofnięcia uprawnień za ten sam czyn popełniony już w nowym systemie.
Mamy więc do czynienia z dualizmem konstrukcji i punktów początkowych, ale - w najbardziej przekonującej interpretacji - nie z trwałym dualizmem obowiązujących równocześnie sankcji. To raczej zmiana systemu w dniu 4 września niż nałożenie dwóch okresów próbnych. Ponieważ w komentarzach branżowych prezentowana jest także interpretacja przeciwna, zagadnienie powinno zostać jednoznacznie wyjaśnione przez resort lub praktykę orzeczniczą. Trudno jednak założyć tezę o dwóch równoległych okresach jako bezsporną.
Co powinno zmienić się w szkoleniu?
Od 4 września informacja o okresie próbnym powinna być stałym elementem zajęć dla wszystkich kandydatów na kategorię B. Materiały OSK warto uzupełnić o:
- rozróżnienie jazdy z osobą towarzyszącą od okresu próbnego;
- zasadę 0,0 podczas kierowania każdym pojazdem samochodowym;
- trzy różne progi: 13 punktów, dwa wykroczenia i trzy wykroczenia;
- wyjaśnienie, że próg 21 punktów dotyczy tylko pierwszego roku od pierwszego prawa jazdy;
- ustawowy katalog wykroczeń;
- role Policji, CEK i starosty;
- informację, że nowe przepisy nie przewidują zielonego listka ani odrębnych limitów prędkości.
Najważniejszy komunikat dla kursanta powinien być prosty: okres próbny nie zależy od młodego wieku, lecz od pierwszego uzyskania kategorii B. Wiek decyduje jedynie o jego długości oraz o dodatkowych ograniczeniach dla osób niepełnoletnich.
Jakub Grabowski, b. wieloletni instruktor nauki jazdy i egzaminator, z ramienia Mazowieckiego Urzędu Marszałkowskiego nadzorujący działania word-ów, ekspert tyg. PRAWO DROGOWE@NEWS
