Legislacja

Grzywna wzrośnie o 100 proc.

6 lutego 2012

Według projektu ustawy zmieniającej Kodeks wykroczeń ustawodawca planuje podniesienie granic kary grzywny – odpowiednio z 5 do 10 tys. zł (górna granica) i z 20 do 50 zł (dolna granica).Zmiany mają doprowadzić do wprowadzenia uregulowań umożliwiających bardziej efektywne zwalczanie wykroczeń. Aktualnie projekt jest po uzgodnieniach międzyresortowych. Obecnie, zgodnie z art. 1 k.w., górna granica kary grzywny wynosi 5000 złotych. Projekt przewiduje podwyższenie górnej granicy kary grzywny do 10 000 złotych oraz dolnej granicy z 20 złotych do 50 złotych. Odpowiedniej zmiany dokonano też w art. 24 § 1 k.w.. Należy bowiem zauważyć, że w sprawach o wykroczenia kara grzywny jest karą dominującą w orzecznictwie sądów i powinna być dolegliwa dla sprawcy. Określając dolną i górną granicę kary grzywny wzięto pod uwagę istniejącą inflację oraz fakt, że od 1998 r. czyli od 10 lat granice tej kary nie uległy zmianie. Zmiany pozwalają także na łatwiejszy dostęp do akt spraw o wykroczenia ich uczestnikom.

 

Uzasadnienie

Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wykroczeń oraz niektórych innych ustaw, zmierza do wprowadzenia uregulowań umożliwiających bardziej efektywne zwalczanie wykroczeń.

Zmierzając w tym kierunku projekt generalnie przewiduje zaostrzenie zasad odpowiedzialności za wykroczenie w stosunku do analogicznych unormowań obowiązującego Kodeksu wykroczeń i to nie tylko przez podwyższenie sankcji zawartych w przepisach części szczególnej, ale i przez zmiany w części ogólnej w zakresie zasad odpowiedzialności za wykroczenie, czy zasad wymiaru kary.

Przepis art. 1 Kodeksu wykroczeń określa warunki odpowiedzialności za wykroczenie, jak również system kar za wykroczenie.

Obecnie, zgodnie z art. 1 k.w., górna granica kary grzywny wynosi 5000 złotych. Projekt przewiduje podwyższenie górnej granicy kary grzywny do 10 000 złotych oraz dolnej granicy z 20 złotych do 50 złotych (odpowiedniej zmiany dokonano też w art. 24 § 1 k.w.). Należy bowiem zauważyć, że w sprawach o wykroczenia kara grzywny jest karą dominującą w orzecznictwie sądów i powinna być dolegliwa dla sprawcy. Określając dolną i górną granicę kary grzywny wzięto pod uwagę istniejącą inflację oraz fakt, że od 1998 r. czyli od 10 lat granice tej kary nie uległy zmianie.

W konsekwencji dwukrotnego podwyższenia górnego progu zagrożenia grzywną, w części szczególnej Kodeksu wykroczeń oraz w niektórych innych ustawach konieczna była nowelizacja tych przepisów, w których górny próg zagrożenia grzywną określono poniżej progu ustawowego (mniej niż 5000 złotych). Zmiany te mają charakter dostosowawczy, polegają na dwukrotnym podwyższeniu maksymalnych progów grzywny, określonych poniżej 5000 złotych i dotyczą przepisów art. 52b, 54, 55, 58 § 1, 601 § 7, 61 § 1, 64 § 1, 67 § 2, 75 § 1, 77, 78, 79 § 1 i 2, 81, 91, 95, 95a (dodatkowo uzupełniono miejsca publikacji ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług o Dz. U. z 2005 r. Nr 143, poz. 1199 i Nr 179, poz. 184 oraz z 2006 r. Nr 143, poz. 1028 i 1029), 100, 101, 102, 108, 109, 115, 117, 122 § 2, 123 § 1, 125, 136 § 2, 137 § 1, 144 § 1, 145, 146 § 1, 150 § 1, 151 § 1, 152 § 1, 153 § 1, 154, 156 § 1 i 157 § 1 - Kodeksu wykroczeń. Dodatkowo w § 1 i 2 art. 122 k.w. skreślono wyrazy “w celu osiągnięcia korzyści majątkowej” dostosowując brzmienie tych przepisów do brzmienia odpowiadających im art. 291 i 292- Kodeksu karnego oraz wyrazy “ z kradzieży lub z przywłaszczenia” zastąpiono wyrazami “z czynu zabronionego”, ponieważ obowiązująca dyspozycja ustawowa znamion paserstwa wyłącza możliwość prawnokarnej oceny czynu jako wykroczenia, gdy mienie będące przedmiotem paserstwa pochodzi z wyłudzenia, sprzedajności bądź przestępstw rozbójniczych. Wykazanie sprawcy takiej świadomości pochodzenia mienia jest trudne w praktyce ścigania, a w każdym razie powoduje zbędność podejmowanych w tym zakresie czynności, które należy ograniczyć wyłącznie do wykazania świadomości pochodzenia mienia z czynu zabronionego.

Wysokość kary grzywny dostosowano również w art. 9 ustawy o grobach i cmentarzach wojennych (art. 2 projektu), w art. 15 ust 1 ustawy o wykonywaniu czynności techniczno-dentystycznych (art. 3 projektu), art. 2 ust 1 dekretu o ochronie godła i nazwy Światowej Organizacji Zdrowia (art. 4 projektu), art. 8 ust. 1 dekretu o obszarach szczególnie ważnych dla obrony kraju (art. 5 projektu), art. 7 ust. 1 dekretu o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych (art.6 projektu), art. 15 ust 1 ustawy o Polskim Czerwonym Krzyżu (art. 7 projektu), art. XII § 2 ustawy - Przepisy wprowadzające Kodeks pracy (art. 8 projektu), art. 22 ust 1 i 2 ustawy o społecznej inspekcji pracy (art. 9 projektu), art. 82 ust 1 ustawy o doradztwie podatkowym (art. 10 projektu), art. 202d ustawy ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (art. 11 projektu), art. 3 ust 1 i 2 ustawy o Inspekcji Handlowej (art. 12 projektu), art. 31 ustawy o towarach paczkowanych (art. 14 projektu), art. 27j ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (art. 15 projektu) oraz uchylono ust. 5 w art.24 ustawy o systemie tachografów cyfrowych (art.16 projektu).

Proponowana zmiana art. 10 § 2 k.w. jest konsekwencją podwyższenia dolnego i górnego progu kary grzywny, podobnie jak podwyższenie równoważnika jednego miesiąca kary ograniczenia wolności przeliczanego na grzywnę, określonego w art. 23 k.w. oraz równoważnika grzywny zamienianej na zastępczą karę aresztu, określonego w art. 25 § 2 k.w.

W art. 37 § 1 k.w. przewiduje się podniesienie górnej granicy nawiązki z 1000 do 2000 złotych. Zmiana ta stanowi logiczną konsekwencję proponowanych zmian w zakresie sankcji karnych. Konsekwencją tej zmiany jest również propozycja zmian wysokości nawiązki w przepisach art. 66 § 2,105 § 3, 144 § 3, 148 § 3, 150 § 3, 151 § 5, 152 § 2, 156 § 3 – Kodeksu wykroczeń.

Objęte projektem zmiany art. 109 oraz 117 Kodeksu wykroczeń mają na celu dostosowanie standardów krajowych do wymagań wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej.

Zmiany w obrębie art. 109 Kodeksu wykroczeń mają na celu umożliwienie pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za wykroczenie osób nie wywiązujących się z obowiązków nałożonych ustawą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, ze zm.) w zakresie odpowiedzialności za jakość produkowanej wody i konieczności prowadzenia kontroli wewnętrznej. Dyrektywa 98/83/EC z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. Urz. UE. L 330 z dnia 5 grudnia 1998 r., str. 32; Dz. Urz. UE polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 4, str. 90), oprócz konieczności zagwarantowania właściwej jakości wody, zobowiązała państwa członkowskie do stałego jej monitorowania oraz oceny zagrożeń zdrowotnych wynikających z zanieczyszczeń w niej występujących.

Projekt przewiduje ponadto, dokonując rozdzielenia okoliczności objętych hipotezą art. 109 § 1 k.w. w obecnym brzmieniu, zróżnicowanie zagrożenia ustawowego za czyn polegający na zanieczyszczeniu wody służącej do spożycia przez ludzi oraz czyn polegający na zanieczyszczeniu wody służącej do pojenia zwierząt, znajdującej się poza urządzeniami przeznaczonymi do zaopatrywania ludności w wodę, prowadzące do usunięcia górnego limitu grzywny możliwej do wymierzenia za pierwszy z wymienionych czynów. Dokonanie takiej zmiany uzasadnione jest istotną różnicą przedmiotu ochrony oraz jego wagi w obu wypadkach, co powinno znajdować odzwierciedlenie w zróżnicowanej wysokości zagrożenia ustawowego przewidzianego za czyny w dobra te godzące.

Zmiana art. 117 Kodeksu wykroczeń związana jest z brakiem regulacji prawnych dotyczących wymagań higienicznych, jakim powinny odpowiadać środki transportu przeznaczone do przewozu ludzi. W chwili obecnej, przy tak ogólnym zapisie, jakim jest art. 14 ust 1. ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601, ze zm.), trudno jest wyegzekwować od właścicieli środków transportu odpowiedni stan porządkowy w autobusach (busach), czy wagonach kolejowych. Wprowadzenie tego przepisu pozwoli sprawniej egzekwować czystość w środkach komunikacji.

Wprowadzenie projektowanych rozwiązań umożliwi organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej egzekwowanie przestrzegania przepisów, które w chwili obecnej pozostają lex imperfecta ze względu na brak sankcji karnych.

Dodatkowo zaproponowano zmianę art. 130 § 3 k.w. poprzez zastąpienie wyrazów “gwałtu na osobie” wyrazami “przemocy wobec osoby” dostosowując w ten sposób treść tego przepisu do treści art. 280 § 1 Kodeksu karnego. Ujednolicenie zakresów znaczeniowych zachowań opisanych w przepisach art. 280 § 1 k.k. i art. 130 § 3 k.w. wyeliminuje dotychczasowe rozbieżności w orzecznictwie, których nie usunęła nawet uchwała SN z dnia 21 marca 2007 r., sygn. I KZP 39/06 (OSNKW 2007, z. 4, poz. 30).

Projektowana zmiana art. 144 § 1 k.w. wprowadza możliwość korzystania z trawników lub zieleńców w celach rekreacyjnych. Zmiana wzorowana jest na praktyce krajów Europy Zachodniej, gdzie powszechnym jest korzystanie w czasie przerw w pracy lub weekendów z miejskich trawników lub zieleńców w celu odpoczynku.

Charakter dostosowawczy do dwukrotnie podniesionego progu grzywny ma zmiana w art. 96 § 1 k.p.s.w. polegająca na podniesieniu górnej granicy grzywny w postępowaniu mandatowym z 500 do 1000 złotych, a jeżeli nakłada ją inspektor pracy - z 1000 do 2000 złotych.

Art. 2-12 i art. 14-16, projektu ustawy zawierają zmiany dostosowawcze w ustawach zawierających pozakodeksowe typy wykroczeń. Zmiany te zostały omówione przy okazji zmian w obrębie art. 1 § 1 k.w.

Dodatkowo w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 13 projektu) zaproponowano uzupełnienie odwołania w art. 38 § 1. do art. 156 § 5 i art. 159 Kodeksu postępowania karnego.

Proponowana zmiana pozwoli na dostęp stron do akt sprawy o wykroczenie na etapie czynności wyjaśniających. Obecnie uczestnicy postępowania w sprawach o wykroczenia na etapie prowadzenia czynności wyjaśniających tj. przed skierowaniem do sądu wniosku o ukaranie nie posiadają prawa do wglądu do akt, sporządzania odpisów i kserokopii z akt.

Pozbawienie osoby co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie prawa do dostępu do akt sprawy o wykroczenie na etapie czynności wyjaśniających, może uniemożliwić jej skuteczną obronę. Brak bowiem wiedzy na temat materiału dowodowego zebranego w sprawie, z jednej strony powoduje sytuację, w której taka osoba nie może w pełni ocenić, jakie wnioski dowodowe mogłyby okazać się celowe i niezbędne w konkretnej sprawie, a z drugiej strony uniemożliwia ustosunkowanie się do dowodów już zgromadzonych w sprawie.

Również pokrzywdzony nie ma możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym na etapie czynności wyjaśniających a w związku z tym nie jest w stanie ocenić, czy właściwe będzie złożenie przez niego oświadczenia o działaniu w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego, a także czy zasadne jest sporządzenie przez niego zażalenia na niewniesienie wniosku o ukaranie.

Podnieść należy, iż prawa uczestników postępowania nie powinny być ograniczane z tego powodu, że przedmiotem sprawy, w której występują jest wykroczenie, a nie przestępstwo.

Pominięcie § 5 art. 156 k.p.k. może pozostawać w sprzeczności z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro bowiem podejrzany i pokrzywdzony mają zagwarantowane prawo do przeglądania akt w postępowaniu przygotowawczym, to również takie prawo winno być zagwarantowane pokrzywdzonemu oraz osobie, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie na etapie czynności wyjaśniających w sprawie o wykroczenie.

W art. 17 projektu ustawy proponuje się, by ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.