Legislacja

Resort finansów w sprawie nieubezpieczonych posiadaczy pojazdów

16 sierpnia 2014

474e8afba817ca9acc92d6d9ba97144b4c3cc843

(500-30 fot. jola michasiewicz)

Jak wcześniej informowaliśmy, Beata Bublewicz wniosła interpelację (zarejestrowana pod numerem 26487) w sprawie poważnego i narastającego problemu związanego z nieubezpieczonymi posiadaczami pojazdów mechanicznych. Posłanka wskazała na konkretne rozwiązania jak; całkowita eliminacja z ruchu pojazdu np. przez zatrzymanie dowodu rejestracyjnego czy sankcje finansowe w postaci odpowiednio odczuwalnej grzywny. Czy resort w trybie pilnym planuje zmiany legislacyjne - padło pytanie. Adresatem był minister finansów. Odpowiedzi udzielił Wojciech Kowalczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, przyznał, iż problem jest dostrzegany i obecne przedsięwzięcia skupiają się na tworzeniu regulacji prawnych. Te ostatnie z jednej strony zniechęcają lub uniemożliwiają unikanie spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, a z drugiej strony gwarantują sprawiedliwe wyważenie interesów wszystkich zainteresowanych podmiotów, przy jednoczesnym motywowaniu do wypełnienia ciążących na nich obowiązków. W konkluzji czytamy: z powyższych względów pragnę poinformować, iż propozycja pani poseł dotycząca wprowadzenia w trybie pilnym zmian legislacyjnych mających na celu radykalne zmniejszenie liczby nieubezpieczonych posiadaczy pojazdów poprzez wyeliminowanie ich pojazdów z ruchu do czasu udokumentowania przez właścicieli faktu zawarcia umowy ubezpieczenia OC nie znajduje się w gestii ministra finansów. Mając na względzie przepisy ustawy o działach administracji rządowej oraz przepisy rozporządzenia prezesa Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu działania ministra infrastruktury i rozwoju określające, iż to minister infrastruktury i rozwoju wykonuje działalność z zakresu transportu obejmującego także ruch drogowy, należy wskazać, iż właściwym i wiodącym w przygotowaniu projektu zmian prawnych w zakresie eliminowania określonych pojazdów z ruchu drogowego jest minister infrastruktury i rozwoju. W związku z powyższym resort finansów pozwala sobie przekazać zarówno kopię interpelacji pani poseł, jak i odpowiedź resortu finansów do Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju. Pełen tekst odpowiedzi Ministerstwa Finansów poniżej. Czekamy na informację Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju.

ODPOWIEDŹ NA INERPELACJĘ nr 26487

Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na przesłaną przy piśmie z dnia 27 maja br., sygn. SPS-023-26487/14, interpelację pani poseł Beaty Bublewicz w sprawie problemu związanego z nieubezpieczonymi posiadaczami pojazdów mechanicznych uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień. Na wstępie pragnę przedstawić obecne uregulowania prawne, które mają służyć zapewnieniu powszechności i ciągłości ochrony ubezpieczeniowej z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

W związku z podstawowym celem, jakiemu ma służyć przedmiotowe ubezpieczenie (ochrona osób trzecich przed skutkami niekorzystnych zdarzeń powstałych wskutek ruchu pojazdów), obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych ciąży na wszystkich posiadaczach zarejestrowanych pojazdów mechanicznych. Powiązanie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych z rejestracją pojazdu zostało wyrażone w ogólnej zasadzie zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 392, ze zm.; dalej “ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych”), zgodnie z którą posiadacz pojazdu jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych najpóźniej w dniu rejestracji pojazdu mechanicznego. Natomiast w myśl art. 33 pkt 2 tej ustawy umowa ubezpieczenia OC komunikacyjnego ulega rozwiązaniu z chwilą wyrejestrowania pojazdu mechanicznego. Tym samym przez cały okres zarejestrowania pojazdu na jego posiadaczu ciąży obowiązek posiadania ważnej umowy ubezpieczenia OC. Jednocześnie możliwość rozwiązania umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC jest limitowana do ściśle określonych przypadków, których zamknięty katalog przewiduje art. 33 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

W obecnych przepisach nie przewidziano także możliwości odstąpienia od obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego OC komunikacyjnego czy zwolnienia z obowiązku zawarcia tej umowy w sytuacji, gdy jego posiadacz, w jakimś okresie, nie chce lub nie może korzystać z pojazdu. Zapewnienie nieprzerwanej ochrony ubezpieczeniowej realizuje się również poprzez wprowadzenie zasady automatyzmu odnowienia umowy ubezpieczenia, co gwarantuje ciągłość zawartej wcześniej umowy ubezpieczenia, a co za tym idzie - ciągłość ochrony ubezpieczeniowej. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych wskazuje, iż jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego nie później niż na jeden dzień przed posiadacz pojazdu mechanicznego nie później niż na jeden dzień przed upływem okresu 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych została zawarta, nie powiadomi na piśmie zakładu ubezpieczeń o jej wypowiedzeniu, uważa się, że została zawarta następna umowa na kolejne 12 miesięcy. Oznacza to, że dochodzi do zawarcia z mocy samego prawa kolejnej umowy ubezpieczenia na następny okres 12 miesięcy (tzw. klauzula prolongacyjna).

Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych zawiera w rozdziale 6 również regulacje w zakresie kontroli i sankcjonowania niewykonania obowiązku ubezpieczenia. Niedopełnienie obowiązku ubezpieczenia OC komunikacyjnego sankcjonowane jest karami pieniężnymi, których wysokość zależy od rodzaju pojazdu mechanicznego oraz długości okresu pozostawania bez ochrony ubezpieczeniowej (art. 88 ust. 1–3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). W tym miejscu warto wskazać, że w wyniku ostatniej szerokiej nowelizacji ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych - ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 205, poz. 1210) dokonano zmian w zakresie sposobu i obliczania opłat za brak spełnienia ustawowego obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, które miały na celu podwyższenie opłat karnych, a w konsekwencji wzmocnienie funkcji prewencyjnej tejże opłaty.

Nad przestrzeganiem spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC komunikacyjnego czuwają odpowiednie organy obowiązane lub uprawnione do przeprowadzania kontroli spełnienia przedmiotowego obowiązku (art. 84 ust. 1 i 2 ww. ustawy). W przypadku nieubezpieczonych posiadaczy pojazdów zastosowanie znajduje art. 87 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, zgodnie z którym, jeżeli osoba kontrolowana nie okaże dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego lub dowodu opłacenia składki za to ubezpieczenie, organ przeprowadzający kontrolę zawiadamia o tym na piśmie Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w terminie 14 dni od dnia przeprowadzenia lub zakończenia kontroli. Przepisu tego nie stosuje się, gdy organ przeprowadzający kontrolę uzyskał informację z centralnej ewidencji pojazdów potwierdzającą zawarcie tej umowy.

Należy także zauważyć, że osoba, która nie spełniła obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC komunikacyjnego, jest nie tylko obowiązana do wniesienia stosownej opłaty karnej, ale także może w konsekwencji braku ubezpieczenia być obciążona mandatem za brak dokumentu ubezpieczenia podczas kontroli drogowej oraz zobowiązana do zwrotu odszkodowania za spowodowany wypadek. Należy zwrócić uwagę, iż od początku swojej działalności Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny prowadzi postępowania regresowe, kierując roszczenia zwrotne do nieubezpieczonych sprawców szkód oraz osób, które niedopełniały obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC (art. 110 ustawy). Trzeba nadmienić, że regres pełni istotną rolę w finansowaniu działalności UFG, jak również w realizacji funkcji represyjnej, ważnej z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania rynku ubezpieczeniowego.

Trzeba podkreślić, że niewykonanie obowiązku ubezpieczenia nie zwalnia sprawcy zdarzenia od poniesienia konsekwencji związanych z naprawieniem szkody. Wskazane powyżej konsekwencje niedopełnienia obowiązku nie zwalniają go również z konieczności zawarcia umowy ubezpieczenia i opłacenia składki.

W ocenie Ministerstwa Finansów konstrukcja obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zawiera mechanizmy, które gwarantują nieprzerwane objęcie ochroną ubezpieczeniową jak największej liczby posiadaczy pojazdów mechanicznych. Dostrzegając problem nieubezpieczonych posiadaczy pojazdów mechanicznych, przedsięwzięcia resortu finansów skupiają się na tworzeniu regulacji prawnych, które z jednej strony zniechęcają lub uniemożliwiają unikanie spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC posiadaczy prawnych, które z jednej strony zniechęcają lub uniemożliwiają unikanie spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, a z drugiej strony gwarantują sprawiedliwe wyważenie interesów wszystkich zainteresowanych podmiotów, przy jednoczesnym motywowaniu do wypełniania ciążących na nich obowiązków.

Odnosząc się bezpośrednio do interpelacji pani poseł, należy wskazać, iż ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych w pełni implementuje przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczenia od takiej odpowiedzialności (wersja ujednolicona) do polskiego porządku prawnego. Zostało to potwierdzone odpowiednimi wpisami w Bazie Notyfikacji Krajowych Środków Wykonawczych. Wyżej wymienione przepisy stanowią środki, które służą realizacji obowiązku, jaki wynika z art. 3 tej dyrektywy, stosownie do którego każde państwo członkowskie podejmuje wszelkie stosowne środki w celu zapewnienia objęcia ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej pojazdów normalnie przebywających na jego terytorium. Wybór środków realizacji obowiązku nałożonego dyrektywą leży w gestii państwa członkowskiego.

W kontekście powyższego zauważyć należy, iż służby prawne Komisji Europejskiej, o których wspomina pani poseł, zwróciły się do strony polskiej z prośbą o wyjaśnienia w związku z faktem uchwalenia ustawy z dnia 5 marca 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 91, poz. 739). Podstawowe zmiany wprowadzone tą nowelizacją dotyczą jedynie ustawy Prawo o ruchu drogowym, gdyż zliberalizowane zostały sankcje zawarte w tej ustawie (nie zaś w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych) w przypadku nieprzedłożenia w trakcie kontroli policyjnej dokumentu potwierdzającego spełnienie obowiązku ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, w odniesieniu do określonej kategorii posiadaczy pojazdów. Na podstawie nowych regulacji, w stosunku do posiadaczy pojazdów zarejestrowanych w Polsce lub państwach członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, zniesiona została sankcja w postaci usunięcia pojazdu z drogi na koszt właściciela w przypadku nieokazania przez kierującego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Należy przy tym zaznaczyć, iż wątpliwości służb prawnych Komisji Europejskiej dotyczyły systemu wykorzystywanego do sprawdzania polis ubezpieczeniowych (ich istnienia i ważności), a nie skuteczności systemu ochrony ubezpieczeniowej. Komisja Europejska nie wystosowała także zarzutów formalnych w trybie art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Jak wskazywano w uzasadnieniu do projektu ww. ustawy, “zmiana ma na celu umożliwienie funkcjonariuszom Policji uwzględniania innych niż wymienione w ustawie dowodów zawarcia umowy ubezpieczenia OC. W sytuacji gdy funkcjonariusze Policji posiadają telefony i komputery z dostępem do Internetu, możliwe jest sprawdzenie, czy umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC została zawarta, np. telefonicznie. Nie ma uzasadnienia tak surowe karanie kierowców za brak umowy ubezpieczenia w formie papierowej”.

Należy podkreślić, że ustawa z dnia 5 marca 2009 r. nie zmodyfikowała samego zakresu obowiązku ubezpieczenia pojazdu, a zatem przepisów bezpośrednio wynikających z prawa Unii Europejskiej, i w tym sensie przepisy tej ustawy nie są bezpośrednio objęte przepisami dyrektywy. Zgodnie z art. 129 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym policjant nadal jest uprawniony do sprawdzania dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub stwierdzającego opłacenie składki tego ubezpieczenia. Na podstawie ust. 4b tego artykułu funkcjonariusze Straży Granicznej lub organów celnych, którzy przeprowadzają kontrolę ruchu drogowego, odmawiają prawa wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu, jeżeli pojazd kierowany jest przez osobę nieposiadającą przy sobie dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub stwierdzającego opłacenie składki tego ubezpieczenia.

Podkreślić również trzeba, iż resortem wiodącym podczas prac legislacyjnych nad projektem ww. ustawy było ówczesne Ministerstwo Infrastruktury. Resort finansów zgłaszał swoje zastrzeżenia i wątpliwości do projektu, gdyż stał na stanowisku, iż zarówno regulacje prawne, jak i organy państwa odpowiedzialne za ich stanowienie powinny dążyć do zapewnienia objęcia obowiązkiem ubezpieczenia OC wszystkich posiadaczy pojazdów mechanicznych, którzy wprowadzają takie pojazdy do ruchu, a przedmiotowa regulacja zmierzała w przeciwnym kierunku, co z kolei jest szczególnie niezrozumiałe na tle regulacji prawnych obowiązujących w innych krajach Unii Europejskiej. Istniejącą tendencją w tych krajach jest zaostrzanie sankcji związanych z obowiązkowym ubezpieczeniem OC komunikacyjnym, tak aby spełnienie ustawowego obowiązku było ściśle przestrzegane. Jednocześnie, mając na uwadze zliberalizowanie przedmiotowych regulacji, resort finansów wskazał na potrzebę podjęcia intensywnych działań w zakresie skutecznego działania Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK). Wystąpienie Ministerstwa Finansów w tej sprawie zostało przekazane do resortu spraw wewnętrznych jako właściwego w zakresie kwestii dotyczących CEPiK.

Z powyższych względów pragnę poinformować, iż propozycja pani poseł dotycząca wprowadzenia w trybie pilnym zmian legislacyjnych mających na celu radykalne zmniejszenie liczby nieubezpieczonych posiadaczy pojazdów poprzez wyeliminowanie ich pojazdów z ruchu do czasu udokumentowania przez właścicieli faktu zawarcia umowy ubezpieczenia OC nie znajduje się w gestii ministra finansów. Mając na względzie przepisy ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 743, ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z dnia 27 listopada 2013 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania ministra infrastruktury i rozwoju (Dz. U. poz. 1391) określające, iż to minister nfrastruktury i rozwoju wykonuje działalność z zakresu transportu obejmującego także ruch drogowy, należy wskazać, iż właściwym i wiodącym w przygotowaniu projektu zmian prawnych w zakresie eliminowania określonych pojazdów z ruchu drogowego jest minister infrastruktury i rozwoju. W związku z powyższym resort finansów pozwala sobie przekazać zarówno kopię interpelacji pani poseł, jak i odpowiedź resortu finansów do Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju.

Z poważaniem